In dit bericht heb ik je iets verteld over probleeminductie. ‘Probleeminductie’ is een term waarmee oplossingsgerichte theoretici aanduiden hoe professionals soms probleem opwekken door hun interventies. Door 1) bepaalde soorten suggestieve vragen te stellen (“Maar ben je nou echt gelukkig in je relatie?”), 2) bepaalde indrukken te benoemen (“Ik krijg het beeld dat je nogal wat onderdrukte woede hebt”) , 3) bepaalde diagnoses te stellen (“het lijkt erop alsof jij een ‘anger management’ probleem hebt”) en 4) de cliënt te vertellen dat hij niet verder kan zonder therapie (“Ik raad je aan om professionele hulp te zoeken zodat je op een gezonde manier met je woede kunt leren omgaan”), kan het zijn dat cliënten het gevoel beginnen te krijgen dat hun problemen ernstiger zijn dan ze dachten en dat ze afhankelijk zijn van professionele hulp om ze te kunnen oplossen.
Hoewel ik denk dat professionele hulpverleners doorgaans goede bedoelingen hebben wanneer ze dit soort interventies plegen, kunnen die interventies slecht voor cliënten zijn in de zin dat ze diens zelfvertrouwen, onafhankelijkheid en hoop kunnen ondermijnen. Cliënten kunnen het gevoel krijgen dat ze abnormaal zijn en dat ze ernstige problemen hebben en het kan zijn dat ze emotioneel afhankelijk van de professional worden. Professionals hebben waarschijnlijk niet in alle gevallen goede bedoelingen wanneer ze deze probleeminducerende interventies toepassen. Als ze primair commercieel gedreven zijn en niet teveel last hebben van hun geweten kunnen deze interventies een ideale manier zijn om cliënten te werven en te binden. De Canadese psychologe Tana Dineen, auteur van het boek Manufacturing victims, stelt dat dit algemene praktijk is in de psychologiediscipline. Ze zegt dat de psychologie in haar gretigheid om haar produkten te verkopen is verworden tot een industrie die mensen het idee verkoopt dat ze problemen hebben en psychologische hulp nodig hebben.
Ik kwam een citaat tegen in het boek The management myth dat een dramatisch voorbeeld is van bewuste en gewetenloze probleeminductie met het doel om geld te verdienen. De auteur, Matthew Stewart, kijkt terug op zijn dagen als management consultant en beschrijft de methode waarmee cliënten werden binnengehaald en afhankelijk werden gemaakt van de consultants:
- Marketing (De verlokking). Vlieg de “experts” in van over de hele wereld, om ze later nooit weer terug te zien. Houd “conferenties”. Als dat niet werkt, biedt aan om een snelle en pijnloze “diagnose” tegen een sterke korting uit te voeren met een geld terug garantie. Doe wat nodig is om dit voor elkaar te krijgen.
- Diagnose (Halloween). Het is tijd voor trick and treat. Ten eerste: laat ze zich doodschrikken. Ondermijn hun zelfvertrouwen. Dit vereist wat in het vak bekend staat als een “trick’. Een trick is een snelle en gemakkelijke analyse die voorspelbaar huiveringwekkende resultaten zal opleveren voor hen. Consultants besteden jaren om deze tricks te verfijnen. Ten tweede: biedt hen aan om ze hun zelfwaardering terug te geven in ruil voor jouw treat! Kies het implementatieplan dat waarschijnlijk het grootste volume aan consultancy tarieven zal opleveren.
- Implementatie (eet het brein). De sleutel om een voortdurende aanwezigheid tot stand te brengen is om de sleutel functies in het zenuwstelsel van de cliënt te koloniseren. Een goede plaats om te beginnen is de planningsfunctie. Stuur het bestaande personeel op pad om lange en onmogelijke boodschappen te gaan doen en steel hun kantoorruimte. Maak het onmogelijk voor de cliënt om te denken zonder jou.
- Volg ons (Metastase). Je breidt je al diep in de cliënt organisatie uit, dus denk zoals kanker. Zoek naar dochtermaatschappijen, buitenlandse vestigingen of andere afdelingen waar je jezelf kunt repliceren.
- De scheiding. Ja, het is moeilijk om te doen maar er komt een punt waarop de cliënt ofwel verstandig wordt ofwel jouw aanwezigheid zat wordt. En, eerlijk gezegd, je bent het ook zat om rapporten te schrijven die in de bureaula verdwijnen. Dus probeer om het elegant te beëindigen.
