Gastbijdrage van Jacques Vis
Ik weet niet, wat uw ervaringen in het onderwijs zijn geweest. Had u het gevoel, dat u, wat u ook deed, volledig geaccepteerd werd door uw onderwijzer of docent? Had u de ervaring, dat de leerkracht er van alles aan deed om het leren plezierig en uitdagend te maken? Had u het idee, dat de juf er alles aan deed om u niet te laten falen en u het vertrouwen te geven, dat u in staat was om in sociale situaties goed te functioneren en op het gebied van het cognitief leren goed te presteren.
Ik kan geen juichend “ja” roepen op deze vragen, maar toch is het mogelijk om het onderwijs zo vorm te geven, dat leerlingen dit wel doen. In zijn boek “Totally positive teaching” (ISBN 0-87120-880-6) geeft Joseph Ciaccio talloze inspirerende voorbeelden van zichzelf en andere leraren. Ik kwam toevallig op het spoor van dit boek via de onvolprezen website van positive psychology news daily. Ciaccio richt zich op vooral op twee groepen: kinderen met probleemgedrag en kinderen, die qua leerprestaties achterblijven. Ciaccio, die in zijn eigen jeugd zelf ook geen lekkertje was en later onderwijzer voor allerlei leeftijdsgroepen is geworden, was goed in zijn vak.
Desondanks bemerkte hij na 12 jaar lesgeven, dat hij in een routine terecht was gekomen en hij besloot het roer helemaal om te gooien. Hij wilde niet tot aan zijn pensioen zo doorgaan. Hij begon met activiteiten te organiseren voor de kinderen, die tegemoet kwamen aan hun en aan zijn eigen behoeften. Activiteiten zoals het doen van korte schetsjes of zelfs hele toneelspelen rondom een thema, zang en muziek, het maken van puzzels, een enorme hoeveelheid afwisselende werkvormen. Niet alleen de kinderen genoten daarvan en begonnen te floreren, hij zelf ook. Hij begon weer van kinderen en van zijn vak te genieten! Hier zit wellicht de belangrijkste kern van zijn aanpak. Hij werd zelf positiever.
In zijn boek beschrijft hij middels vele voorbeelden, manieren om met onproductieve gevoelens om te gaan, om problematisch gedrag en leerproblemen aan te pakken en studenten betrokken te krijgen en te houden. Bewonderenswaardig is het streven om zelfs het meest vervelende gedrag en de grootste incompetentie positief te etikketeren. Hij en andere leraren , die hij beschrijft , moeten zich soms in de gekste bochten wringen om dit voor elkaar te krijgen in situaties waar een ander, zoals ik allang in een regressie zou zijn beland.
De effecten zijn het verminderen, zelfs verdwijnen van disfunctioneel gedrag en betere academische prestaties. Een aantal technieken zal lezers van www.oplossingsgerichtmanagement.nl bekend voorkomen. Zo beschrijft hij uitgebreid de methode van beschrijvend complimenteren zonder overigens de naam van Carol Dweck te noemen. Hij is voortdurend op zoek naar sterke punten/kwaliteiten van leerlingen als invalshoek om met ze te werken. Hij zorgt er voor dat ook kinderen met gedrags- of leerproblemen iedere dag iets positiefs doen en gebruikt daarvoor allerlei trucjes. Uitgangspunt is dat niemand faalt en niemand straf krijgt. De leraar staat altijd achter de student.
Het klinkt allemaal ideaal en natuurlijk lukt het ook wel eens niet. Het is niet evidence based. En toch, zeer aanbevolen, niet alleen voor mensen die het onderwijs een warm hart toedragen, maar ook voor bijvoorbeeld ouders, coaches, opleiders en managers. Ongetwijfeld zullen meer mensen de bovenstaande vragen positief gaan beantwoorden, wanneer we ons een totaal positieve houding eigen gaan maken.
Jacques Vis, www.hva.nl/mzd-dt
Tags: Boeken & artikelen, Jacques-Vis, Joseph-Ciaccio, positive-psychology, Totally-positive-teaching, Volledig-positief-onderwijs
2 Reacties
Interessant! Ik ben ervaringsdeskundige-in-wording in dit type onderwijs.
In Nederland zijn enkele scholen op een soortgelijke manier bezig onderwijs te geven of te laten ontstaan. De volwassenen die daar het schoolteam vormen, verheffen het individuele kind en zijn actuele vermogens en gedragingen tot stellende norm – "dit is wat het kind nu is / kan / doet, en het is OK zo, hiermee zullen we het doen". En geleidelijk aan, in de pas met de feitelijke ontwikkeling van het kind, verheffen zij het kind zoals het worden wil tot richtnorm. Binnen de grenzen van de veiligheid is er een enorme vrijheid voor het kind. En dit gaat niet alleen om kinderen met probleemgedrag en leerachterstanden, al zitten die er genoeg tussen. Het gaat tegelijkertijd ook om normale kinderen en zeer begaafde kinderen. Deze blijken uitstekend gemengd te kunnen worden: "inclusief onderwijs" dus.
Sommige van deze scholen in Nederland halen uitstekende resultaten, maar waarom niet alle? Wanneer je dat wat nader bestudeert, dan blijkt het schoolteam HET verschil te maken: het staat of valt allemaal met hun trouw aan het mensgerichte concept en het vermogen dat om te zetten in een consistente aanpak, iedere dag, iedere minuut.
Ik ken zo'n school van zeer dichtbij, want mijn zoontje van 5 zit er op. Ik zie dat concepttrouw en consistentie van het team inderdaad de uitdaging vormen, en in het geval van deze school wordt die uitdaging gelukkig goed opgepakt. Ik ken ook vergelijkbare scholen die hebben moeten stoppen omdat het team met het concept aan het rommelen ging of mot kreeg met elkaar of met de ouders.
Ik ben zeer tevreden over de ontwikkeling van mijn zoontje. Het is haast onwerkelijk wat hij allemaal leert zonder dit ook maar ooit te moeten. Hij leert op zeer vele vlakken, zowel cognitief als sociaal als innerlijk (wie ben ik, wat zijn mijn dromen en doelen, hoe verhoud ik mij tot het grote plaatje). Het mooie is ook dat er geen klassen zijn, alle leeftijden werken, spelen en leren met elkaar. Ik zie om mijn zoontje heen op school zeer verschillende kinderen, ik krijg mee hoe zij zich gedragen en ontwikkelen, en neem mijn petje af voor het team dat zo betrokken en open is naar elkaar, de kinderen en de ouders.
Ik zie wel een groot verschil met wat in het boek is beschreven: op de school van mijn zoontje hoeven de begeleiders/onderwijzers zich nooit in extreme bochten wringen om het concept goed neer te blijven zetten. Natuurlijk, als je als onderwijzer/begeleider zelf een klassieke opvoeding en scholing hebt gehad, moet je in dit soort onderwijs veel afleren en voortdurend scherp blijven op je eigen gedrag. Maar op deze school zit daar juist ook een deel van de fun, van de speelsheid in. Op de school van mijn zoontje mag je rustig eens verdwalen, van "het pad" afwijken en ervaren welk een verschil dat maakt. Alles corrigeert zich vanzelf in de richting van de hoogst mogelijke gedachte over wat waardevol en menselijk is.
Het staat of valt met teamwork, en de leerlingen van deze school zijn als het ware ook onderdeel van dat team en beïnvloeden mede hoe men gezamenlijk vaart.
Ik ga dat boek van "Totally Positive Teaching" eens lezen en ben nieuwsgierig naar de "extreme bochten" waarin de volwassenen in dat systeem zich moeten wringen. Waar zouden die extreme bochten over gaan? Vraagt het type onderwijs misschien een onnatuurlijke houding en gedrag van de betrokken volwassenen? En als dat zo is, wat betekent dat dan? Hoe kopieerbaar is dan het voorbeeld van die ene succesvolle school? En, welk effect op het kind en zijn gezin heeft dan wat het verschil in volwassenenhouding op school en thuis? En ook: hoe voorbereid is het kind op de realiteit van de samenleving als het volwassenengedrag op school zo extreem anders is? Maar misschien zijn die extreme bochten één groot voordeel, betreft het gewoon het afleerpoces waar iedere volwassene doorheen moet om de jonge mens zo sterk centraal te kunnen zetten.
Ik zal het boek lezen en wellicht ook aanbevelen bij het team op de school van mijn zoontje.
Wat een goede boekentip, Jacques! Lijkt me heel inspirerend om te lezen. Ken je ook het boek 'Your child's strengths' van Jenifer Fox (Penguin, 2008)? Zij heeft in de VS een school opgericht die volledig gebaseerd is op de sterke punten gedachte voor kinderen. Naast inhoudelijk aanbod helpt de school kinderen zicht te krijgen op hun kwaliteiten op het gebied van leren, activiteiten en relaties. De gedachte is dat het ontwikkelen van die persoonlijke kwaliteiten, en zelfkennis omtrent waar je goed in bent en wat je graag doet heel belangrijk is op de huidige werkvloer, gezien de eisen die het werk tegenwoordig steeds meer aan mensen stelt. In haar boek omschrijft ze niet alleen hoe het huidige onderwijs werkt (vooral op de 'gap'benadering gebaseerd: wat kan je nog niet?), en hoe dat doorwerkt in kinderen. Maar ze breekt ook een lans voor een andere manier van werken en maakt die ook concreet. De opzet van haar schoolprogramma en oefeningen die zij met kinderen doen zitten in het boek opgenomen. Zie ook http://www.strengthsmovement.com