De dominante visie van zowel wetenschappers als leken is dat wetenschap nuttige dingen kan zeggen over de werking van het fysieke universum en over de uitvinding en verfijning van technologie maar niet over wat moreel juist is en hoe we het beste ons leven kunnen leiden. Sam Harris heeft een boek geschreven, The Moral Landscape, waarin hij deze visie uitdaagt en zegt dat er een prijs moet worden betaald voor de terughoudendheid van wetenschap om positie te kiezen in morele kwesties en dat die prijs is dat de wetenschap zich heeft losgemaakt van de vragen die het meest belangrijk zijn voor het dagelijkse leven van mensen.
Sam Harris betoogt dat vragen over moraliteit in essentie vragen zijn over het welbevinden van bewust organismes omdat het concept welbevinden alles bevat dat we redelijkerwijs kunnen waarderen. In zijn boek stelt hij voor om te denken in termen van een hypothetische ruimte die hij het ‘morele landschap’ noemt. Hij definieert dit als volgt: ”A space of real and potential outcomes whose peaks correspond to the heights of potential well-being and whose valleys represent the deepest suffering. Different ways of thinking and behaving [...] will translate into movements across this landscape, and, therefore, info different degrees of flourishing.”
Hij erkent dat er op morele vragen meerdere antwoorden mogelijk zijn die gelijkwaardig zijn en hij zegt dat dit geen probleem vormt. Hij vergelijkt deze situatie met de effecten van eten op gezondheid: “No one would argue that there must be one right food to eat”. Dit betetekent echter niet dat de wetenschap niets zinvols kan zeggen over de effecten van verschillende soorten voedsel (of gedragingen) op gezondheid (of welbevinden).
Ook is het geen probleem dat het concept welbevinden tot op zekere hoogte nog een vaag begrip is. Hetzelfde geldt voor het concept gezondheid maar dit belemmert ons helemaal niet om wetenschappelijk onderzoek te doen naar gezondheid en om een op wetenschap gebaseerde gezondheidszorg te hebben. Er zijn in principe juiste en onjuiste antwoorden op vragen over wat de effecten zijn van wat mensen doen op het welbevinden van henzelf en anderen. Deze antwoorden zijn misschien moeilijk te vinden in de praktijk maar er is geen principiële reden waarom ze niet zouden worden kunnen gevonden.
Ik denk dat dit briljant is. Wat Sam Harris doet is het voorstellen van een ultiem criterium voor het beantwoorden van vragen over moraliteit. Het opbouwen van kennis over moraliteit en over hoe je een goed leven kunnen leiden zal een moeilijk, traag en langdurig proces zijn maar er is geen reden waarom het niet gedaan kan worden en moet worden.
