Opleiding Oplossingsgericht Coachen
Hier is nr. 5 van mijn 10 misvattingen over oplossingsgericht werken: als iemand niet wil veranderen is een oplossingsgericht gesprek met hem of haar zinloos”.
Wanneer cliënten gemotiveerd zijn om verandering tot stand te brengen in hun situatie en bereid zijn om met een oplossingsgerichte coach te praten dan spreken we van een klanttypische interactie tussen die cliënt en de coach. Wanneer dit het geval is dan zien de cliënten het nut van het gesprek, staan ze open voor hulp en zijn ze bereid om stappen te zetten om hun situatie te verbeteren. Maar niet alle cliënten die in coaching of therapie gaan doen dat op eigen initiatief en vanuit een eigen motivatie om te veranderen. Zowel in therapie als in coaching zijn er vaak cliënten die gestuurd zijn door anderen. In coaching is een voorbeeld hiervan een medewerker die door zijn of haar manager naar een coach is gestuurd om een bepaald probleem op te lossen of doel te bereiken. In therapie kan het zijn dat een cliënt door de rechter verplicht is om mee te doen aan een behandeling of training, bijvoorbeeld in het geval van huiselijk geweld plegers. Wanneer dit het geval is spreken we van een bezoekerstypische interactie tussen de hulpverlener en de cliënt. Er zijn ook cliënten die het nut van het gesprek met de hulpverlener wel zien maar die zich machteloos en klagend opstellen. In dit geval spreken we van een klaagtypische interactie tussen de hulpverlener en de cliënt. Deze cliënten willen hun eigen gedrag misschien niet veranderen maar zouden willen dat anderen zich anders gingen gedragen of dat hun omstandigheden zouden veranderen.
Kunnen oplossingsgerichte professionals goed werken met deze typen cliënten die vanuit zichzelf gemotiveerd zijn om te veranderen? Vaak nemen mensen aan dat het antwoord op deze vraag ‘nee’ is maar het antwoord is ‘ja’. Om goed met onvrijwillige cliënten en klagende cliënten te praten is het heel belangrijk om veel aandacht te besteden aan hun perspectief. Wanneer er sprake is van een bezoekerstypische interactie is een goed begin vaak om de reden te verkennen waarom de persoon bij je is gekomen. Was dat een eigen keuze of heeft iemand anders dit geëist of gesuggereerd dat het gesprek zou plaatsvinden? Wat was de reden dat die persoon daarom gevraagd heeft? Wat vindt deze cliënt daarvan? Wanneer de cliënt het er niet mee eens is dan is het vaak nuttig om te verkennen waarom de cliënt toch gekomen is. Als er een bezoekerstypische interactie tussen de hulpverlener en de cliënt is dan is het extra belangrijk om het perspectief van de persoon te erkennen en om te werken met wat deze persoon zegt en wil. Het accentueren van de keuzevrijheid van de cliënt is vaak een essentieel onderdeel bij het opbouwen van een samenwerking. Hier is een voorbeeld van een fragment van een oplossingsgericht gesprek met een veroordeelde huiselijk geweldpleger die niet gemotiveerd was om deel te nemen aan een behandelingsprogramma waar hij van de rechter aan mee moest doen: Emphasizing choice.
Wanneer er sprake is van een klaagtypische interactie tussen de cliënt en de hulpverlener dan zijn alle bovenstaande dingen ook van belang. In aanvulling hierop werkt het vaak goed om het onderwerp binnen de invloedssfeer van de cliënt te brengen. De cliënt voelt zich misschien machteloos en heeft het gevoel dat er niet is dat hij of zij kan doen om de situatie te verbeteren, bijvoorbeeld omdat er iemand anders is die zich slecht gedraagt. Twee soorten vragen helpen dan vaak goed om deze cliënten te helpen om te zien dat hun eigen gedrag een rol speelt in het probleem en in de oplossing. De eerste soort vraag is: “Hoe vormt dit een probleem voor je?” Dit type vraag helpt cliënten gewoonlijk om te zien hoe de problematische situatie hen belemmert om dingen te doen die ze zouden willen doen. Het tweede type vraag is: “Wat kun je doen als het probleem is opgelost?” Hier is een eenvoudig voorbeeld van hoe een coach kan omgaan met een klagende cliënt: Past present future X negative positive.
Terwijl gesprekken zich ontwikkelen ontwikkelen zich ook de zienswijzen en motivaties van cliënten. Door mensen en wat ze zeggen heel serieus te nemen zullen ze zich vaak meer open voor jou en je vragen op gaan stellen. Wanneer ze beginnen om verschillende perspectieven op hun situatie te onderzoeken ontwikkelen ze vaak stap voor stap een gemotiveerder, realistischer en constructiever perspectief. Deze tabel vat het bovenstaande samen: Solution-Focused Interaction Grid.
[...] 5) als iemand niet wil veranderen is een oplossingsgericht gesprek met hem of haar zinloos [...]