Hier is nr. 8 van mijn 10 misvattingen over oplossingsgericht werken: ”oplossingsgericht werken werkt niet bij kinderen en mensen die verbaal zwak zijn”.
Taal speelt een cruciale rol in oplossingsgerichte gesprekken
In alle essentiële fases van oplossingsgerichte gesprekken speelt taal een cruciale ondersteunende rol. Via taal proberen cliënten duidelijk te maken wat ze van gesprekken verwachten, waar ze last van hebben, wat ze zouden willen bereiken, wat ze al hebben bereikt en wat voor stap vooruit ze zouden willen zetten. Oplossingsgerichte coaches weten dat hoe dingen gezegd worden vaak heel specifieke betekenissen heeft voor de cliënt dus proberen zij aan te sluiten bij het taalgebruik van de cliënt door diens sleutelwoorden te gebruiken. Ervaren oplossingsgerichte coaches zijn heel vaardig in het gebruik van taal. Ze zeggen dingen die de cliënt het gevoel geven gewaardeerd en begrepen te worden, ze reframen wat de cliënt heeft gezegd en ze stellen zorgvuldig geformuleerde vragen die de cliënt vooruit helpen. Mo Yee Lee, John Sebold en Adriana Uken, schrijvers van het boek Solution-Focused Treatment of Domestic Violence Offenders: Accountability for Change beschrijven als volgt hoe zorgvuldig oplossingsgerichte professionals taal gebruiken: “People who use conversation to facilitate change should be as serious about words as musicians are about notes”.
De aanpak werkt ook met cliënt die verbaal zwak zijn
Dat taal in oplossingsgerichte gesprekken belangrijk is betekent niet dat de taal die cliënt produceert aan bepaalde kwaliteitscriteria moet voldoen. Voor een effectief oplossingsgericht gesprek is het niet nodig dat cliënten grammaticaal correct taal gebruiken of prachtig geformuleerde narratieven produceren. Hoe beperkt het vocabulaire van cliënten ook is of hoe langzaam ze ook praten of hoeveel taalfouten ze ook maken, we kunnen er altijd mee werken. Een coach die ik getraind heb wilde eens de wondervraag stellen aan een kind van acht jaar oud en zei: “Hij die vraag natuurlijk nooit goed beantwoorden, hij is veel te moeilijk!” Ik stelde haar gerust en moedige haar aan het te proberen. Na afloop was ze verbaasd over hoe gemakkelijk het kind de vraag had beantwoord en hoe nuttig dat was geweest. Soms weerhouden onze lage verwachtingen ons ervan om dingen te proberen die nuttig zouden hebben kunnen zijn. Een ander punt is dat er bepaalde andere dingen zijn die het werken met kinderen gemakkelijker kunnen maken. De Zweedse oplossingsgerichte leraren in het bijzonder onderwijs Kerstin Måhlberg en Maud Sjöblom zeiden ooit tegen mij: “We think it is much easier to apply the SF model with children. Adults are often weighed down with earlier experiences and are used to search for causes of problems. Very rarely do pupils ask for an explanation of their problems like most adults do. Instead they are looking for solutions to problems by actually testing out different approaches and finding out what works for them. Children like to talk about what they are good at, what they like to achieve and their fantasy is at close quarters.”
Het kan zelfs werken bij cliënten met extreem zwakke taalvaardigheden
Zeer jonge kinderen hebben heel beperkte taalvaardigheden. Sommige oplossingsgerichte coaches zijn heel inventief in de manier waarop ze met deze kinderen praten. Ze kunnen bijvoorbeeld visuele hulpmiddelen gebruiken om hun vragen duidelijker te maken (bijvoorbeeld smileys bij schaalvragen) of ze kunnen speelgoed of rollenspellen gebruiken. Een ander voorbeeld van cliënten met zeer beperkte verbale vaardigheden is cliënten met mentale stoornissen. Een zeer ervaren oplossingsgerichte therapeut zei me recent dat hij werkt met dit soort kinderen: “Solution-focused care may help him if he has language, even if he only uses signs. Staff can learn to look for exceptions and successes which helps both them and him. If he has autistic elements then strategies aimed at reducing his uncertainty and acknowledging his fears might help (Now we do this, next we do …… Choose if you want bread now or biscuit now.)”
Het feit dat oplossingsgerichte professionals bijzonder geduldig zijn en alles wat cliënten naar voren brengen serieus nemen en hen niet confronteren of corrigeren kan extra aantrekkelijk zijn voor cliënten met beperkte verbale vaardigheden. De ‘traagheid’ van het oplossingsgerichte proces is iets wat zij wellicht vaak missen in gesprekken die zij met andere mensen hebben.
[...] 8. oplossingsgericht werken werkt niet bij kinderen en mensen die verbaal zwak zijn [...]