Zoals de Telegraaf vandaag stelt: “De zoektocht naar de oorzaak van de dramatische uitschakeling van het Nederlands elftal op het EK voetbal in Polen en Oekraïne is nog steeds in volle gang.” Als dingen fout zijn gelopen bestaat er vaak een sterke drang bij betrokkenen en belanghebbenden om uit te vinden wie wat waarom fout gedaan heeft en waarom. Het is een intuïtief aansprekend idee dat het zoeken naar probleemoorzaken heel belangrijk is en een voorwaarde vormt voor het bereiken van verbetering. Maar het is de vraag of dit idee klopt.
In Het probleem van probleemanalyse leg ik uit dat het nut van probleemanalyse vaak sterk overschat wordt omdat het vaak niet leidt tot bruikbare antwoorden maar wel tot moeizame en vervelende gesprekken en ook nogal eens tot het vergroten van de problemen. In het geval van Oranje worden enorm veel mogelijke probleemoorzaken genoemd. Hier zijn er 30 die ik gehoord heb:
- Van Bommel werd niet geaccepteerd als aanvoerder, tevens zagen zijn hem meer als assistent trainer!
- Van Bommel en Wilfred Bouma waren te oud en te traag en hadden nooit geselecteerd mogen worden
- Er was geen echte leider in het team
- Er was sprake van een egostrijd, een hanengevecht, tussen spelers als v. Persie, Robben, Huntelaar, Afellay, vd Vaart
- Vd Wiel is meer bezig geweest met een kledinglijn, muziek en zijn nieuwe lichtmetalen velgen voor onder zijn bolide, dan met voetbal.
- Huntelaar en vd Vaart gefrustreerd omdat ze niet in de basis staan of zelfs niet tot spelen komen en verpestten de sfeer in het team.
- Van Persie en Afellay zijn een kliekje apart
- Van Marwijk hield te halsstarrig vast aan zijn tactiek en personele bezetting
- Van Marwijk hield te halsstarrig vast aan zijn verouderde spelconcept
- Van Marwijk had veel eerder moeten beginnen aan verjonging van de selectie
- De spelers waren niet fit, de fysieke conditie was te slecht
- De mentale fitness was te zwak
- Oranje is tijdens het EK vooral ten onder gegaan “aan de slechte opbouw en een slechte uitvoering van de simpele pass”
- De middenvelders hebben gefaald; er was geen juiste manier van opbouwen
- Er werd bij balverlies niet meteen druk op de bal gezet
- De simpele pass over vier, vijf meter was “dramatisch verzorgd”.
- Van Marwijk was zijn gezag kwijt in de groep
- Nederland heeft geen goede verdedigers (vooral de linksachterpositie is niet goed te bezetten)
- De spelers hadden gewoon te weinig over voor elkaar in het veld
- De wil om te winnen was er niet echt; dat zag je al bij het spelen van het volkslied
- De teamgeest werd ondermijnd door dat er een lek (vermoedelijk Heitinga) naar de pers was
- Er was sprake van zelfoverschatting bij het hele team; spelers zien zich veel te veel als vedettes
- Veel spelers hadden een gebrek aan wedstrijdritme en waren uit vorm want hadden bij hun eigen clubs te weinig gespeeld
- Er is een verkeerd ‘onnederlands’ spelconcept gehanteerd
- De balcirculatie was te traag
- De keuze om Urby Emanuelson, Vurnon Anita en Adam Maher thuis te laten – en Wilfred Bouma en Jetro Willems wel te selecteren – tastte het gezag van Van Marwijk aan
- Van Persie kreeg onterecht een aparte status
- De opstelling tegenover de pers was te defensief en gesloten
- Niet alle neuzen waren dezelfde kant op gericht en en niet iedereen gaf álles
- Er zijn vooraf geen duidelijke afspraken gemaakt en gezamenlijke waarden geformuleerd
Tot zover 30 oorzaken. En als ik even doorzoek kan ik er misschien nog wel 30 vinden (het hotel lag te ver weg van het Stadion!, te ver reizen! te grote temperatuurverschillen!, Nederland heeft gewoon geen cultuur van winnen meer! … STOP!).
Het is de vraag hoe verhelderend en nuttig het nu is om te speculeren over de mogelijke oorzaken van het falen van het Nederlands Elftal. Dirk Kuyt zei het volgende: “Er wordt nu wel van alles geroepen en gesuggereerd waarom we niet hebben gebracht wat we hadden kunnen brengen. Maar het ligt allemaal niet zo simpel. Er is naar mijn mening niet één directe oorzaak aan te wijzen, dat zijn er meerdere”. Ik denk dat hij hier gelijk in heeft.
Maar nog los van de vraag wat die oorzaken zijn blijft de vraag: hoe zinvol is het om die oorzaken te vinden? Het zal niet helpen om het feit van de vroege uitschakeling ongedaan te maken.
In een complex systeem is het vaak niet goed mogelijk om consensus te bereiken over wat de belangrijkste oorzaken van falen waren. Bovendien is dit niet nodig voor het bereiken van vooruitgang. Voor het bereiken van vooruitgang is iets anders nodig. In de eerste plaats een focus op wat je wilt bereiken, in specifieke en positieve termen. In de tweede plaats heb je kennis nodig over wat werkt om vooruitgang te boeken in die richting. Stap voor stap kun je zo versterken wat werkt.
Door op deze manier te werken kom je meer te weten over hoe vooruitgang (en succes) wordt bereikt in plaats van kennis over hoe falen wordt bereikt.
Tags: EK, Huntelaar, kuyt, nederlands-elftal, oorzaken, oranje, uitschakeling, Van Bommel, Van Marwijk
