Wat is oplossingsgericht werken?
Wat ik ‘oplossingsgericht veranderen’ noem is een manier om mensen te helpen om verandering te bereiken die gebaseerd is de korte oplossingsgerichte therapy, ofwel solution-focused brief therapy (de Shazer, 1988; Walter & Peller, 1992; De Jong & Berg, 2001; ) en die nu tevens gebruikt wordt op terreinen als coaching, management en onderwijs. Oplossingsgericht veranderen kan worden gedefinieerd als een aanpak waarin een beoefenaar, bijvoorbeeld een therapeut of coach, cliënten ondersteunt door hen te zien en behandelen als uniek en competent, door responsief te reageren op alles wat ze zeggen, hen te helpen om de veranderingen die ze zoeken te visualiseren en door hen te helpen om stap voor stap voort te bouwen op wat ze hebben gedaan dat al heeft gewerkt terwijl ze tegemoet komen aan niet onderhandelbare eisen (Visser, 2010). Bekende oplossingsgerichte technieken zijn schaalvragen (de Shazer, 1986), de wondervraag (de Shazer, 1988), copingvragen (Lipchick, 1988), uitzonderingen-zoekende vragen (de Shazer, 1985) en eerdere- successen vragen (de Shazer, 1985).
De belangrijke rol van assumpties bij oplossingsgericht werken
Even belangrijk als kennis over deze oplossingsgerichte technieken is de verzameling van assumpties van waaruit gewerkt wordt. Techniek en assumpties kunnen worden gezien als de twee trappers van een fiets. Met een fiets moet je op beide trappers trappen om vooruit te komen. De trappers zijn aan elkaar verbonden: trappen op de ene trapper zal tegelijk de andere in beweging zetten. Hetzelfde is het geval met de ‘trappers’ van oplossingsgericht veranderen. Werken vanuit de oplossingsgerichte assumpties zal je helpen om de technieken effectiever en geloofwaardiger te gebruiken. Kennis over en vaardigheid in het gebruik de oplossingsgerichte technieken zal je helpen om je oplossingsgerichte assumpties effectiever tot uitdrukking te brengen. Hieronder staat mijn beschrijving van wat ik zie als de belangrijkste asssumpties bij oplossingsgericht veranderen. Deze verzameling verwijst niet alleen terug in de zin dat zij gebaseerd op de oplossingsgerichte literatuur; zij probeert ook vooruit te wijzen in de zin dat ze enkele nieuwe inzichten uit onderzoek en praktijk in zich opneemt. In die zin is de verzameling van assumpties ook een voorstel. De verzameling bevat negen assumpties die zijn onderverdeeld in drie categorieën: assumpties over mensen, assumpties over verandering en assumpties over helpen.
I.Assumpties over mensen
Oplossingsgerichte assumpties over mensen zijn optimistisch. Oplossingsgerichte professionals zien mensen als autonome en competente individuen met een wens om goede dingen te doen. Ze nemen aan dat mensen geneigd zijn om een constructief pad te volgen zo gauw ze dit zien. Het is geen toeval dat deze aannames lijken over de universele behoeften van 1) autonomie, 2) competentie en 3) verbondenheid die zijn geïdentificeerd in Self Determination Theory (Deci & Ryan, 2000). In een eerder artikel (Visser, 2010) heb ik betoogd dat de oplossingsgerichte aanpak en overlappen in hun kijk op mensen.
II.Assumpties over verandering
Oplossingsgericht veranderen gaat uit van de veronderstelling dat er altijd fluctuatie en verandering plaatsvindt. Dit betekent dat er altijd al tijden zijn waar problemen minder hevig optreden en waarin beginnen van succes al plaatsvinden. Hierdoor zijn er altijd al dingen die al goed gaan en die kunnen worden uitgebreid om vooruitgang te bereiken in de richting van de gewenste situatie. Een assumptie bij oplossingsgericht werken is dat je niet meer moet veranderen dan nodig. Kleine stappen hebben in het algemeen de voorkeur boven grote stappen. Ze vereisen minder energie en motivatie en genereren vaak zelf meer positieve verandering. De beste manier om ideeën te genereren voor stappen vooruit is om levendige plaatjes van positieve gedragingen op te wekken. Dit kan gedaan worden door mensen te vragen om de gewenste toekomstige gedragingen te beschrijven of door hen te vragen naar situaties waarin ze al positief gedrag hebben laten zien. Wanneer eenmaal een levendig beeld van positieve gedragingen is ontwikkeld zal het heel gemakkelijk en aantrekkelijk worden om te beginnen dat gedrag te gaan vertonen (Visser & Schlundt Bodien, 2009).
III.Assumpties over helpen
1) Cliënten behandelen als coöperatief, ongeacht hoe weerstandig ze ook lijken, is de snelste en meest veelbelovende manier om verdere samenwerking aan te moedigen
Oplossingsgericht veranderen gaat er vanuit dat cliënten geen weerstand hebben om hulp te krijgen maar het kan zijn dat ze weerstand hebben tegen de benadering die gekozen wordt omdat ze het gevoel hebben dat deze niet past bij hun situatie. Wanneer de voorkeuren en percepties van cliënten zeer serieus worden genomen is de kans het grootst dat de cliënt zich openstelt. Oplossingsgerichte professionals confronteren hun cliënt niet maar werken met wat zij ook maar naar voren brengen. Ze zijn heel optimistisch over het vermogen van cliënten om een steeds realistischer perspectief te ontwikkelen terwijl de gesprekken vorderen. Oplossingsgerichte professionals richten zich niet primair op interne (mentale) toestand van de cliënt of op psychologische constructen maar in plaats daarvan op de manier waarop cliënten effectief omgaan met hun omgeving. Oplossignsgerichte assumpties over effectieve hulpverlening verschillen substantieel van mainstream assumpties in therapie en coaching. In plaats van direct advies aan te bieden gebaseerd op onderzoek en ervaring veronderstelt de oplossingsgerichte professional dat cliënten er meer van profiteren wanneer zij zelf oplossingen vinden binnen hun eigen ervaring.
Een paradox van oplossingsgerichte assumpties
Een paradox van oplossingsgerichte assumpties is dat deze zowel voorafgaan als volgen uit het toepassen van de oplossingsgerichte aanpak. Effectief toepassen van de oplossingsgerichte aanpak vraagt erom dat je werkt vanuit oplossingsgerichte assumpties. Tegelijkertijd is het zo dat effectief toepassen van de oplossingsgerichte aanpak je kijk op mensen, verandering en helpen waarschijnlijk zal veranderen in de richting van de oplossingsgerichte assumpties. Oplossingsgerichte gesprekken goed doen vraagt bijvoorbeeld om een behoorlijke mate van optimisme over mensen en verandering maar zal je geleidelijk aan ook meer optimistisch over mensen en verandering maken.
Verwijzingen
·Deci, E. L. & Ryan, R. M. (2000). The ‘what’ and ‘why’ of goal pursuits: human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11, 227–268.
·de Shazer, S. (1985). Keys to Solution in Brief Therapy. New York, NY: W W Norton & Company.
·de Shazer, 1986. An indirect approach to brief therapy. In S. de Shazer & R. Kral (Eds) Indirect Approaches in Therapy.
·de Shazer, S. (1988). Clues: Investigating solutions in brief therapy. New York, NY: W W Norton & Company.
·De Jong, P. & Berg, I.K. (2001). Interviewing for Solutions. Wadsworth Publishing Company.
·Lipchik, E. (1988). Purposeful sequences for beginning the solution-focused interview. In: Lipchik, E. (ed) Interviewing. Aspen, Rockville.
·Visser, C.F. & Schlundt Bodien, G. (2009). Supporting clients’ solution building process by subtly eliciting positive behaviour descriptions and expectations of beneficial change. InterAction – The Journal of Solution Focus in Organisations I (2), 9–25.
·Visser, C.F. (2010). Self-Determination Theory Meets Solution-Focused Change: Autonomy, Competence and Relatedness Support in Action. InterAction – The Journal of Solution Focus in Organisations, Volume 2, Number 1, May 2010 , pp. 7-26(20)
·Walter, J.L. & Peller, J.E. (1992). Becoming Solution-focused in Brief therapy. Brunner/Mazel.
