Eén van de interessante projecten die door de pioniers van de oplossingsgerichte benadering is uitgevoerd was het BRIEFER project dat probeerde het therapieproces te formaliseren en het te vatten in een expertsysteem. In het interview dat ik recent hield met Wally Gingerich, vertelt hij over hoe hij terugkijkt op BRIEFER en over waar dit project over ging en wat het opgeleverd heeft.
“Ik was al wat langer geïnteresseerd in expertsystemen and Steve was ook geïnteresseerd in computers, dus we stuitten op dit idee om een expertsysteem te ontwikkelen dat de adviesfunctie van het team achter de spiegel zou vervullen. De therapeut zou het eerste deel van de sessie uitvoeren, daarna achter de spiegel komen en aan de computer vragen wat voor taak er aan de cliënt moest worden gegeven. De computer zou vragen stellen over wat er was gebeurd in de sessie en de therapeut zou antwoorden. Na ongeveer een half dozijn vragen gaf de computer dan zijn aanbeveling en de therapeut ging dan terug naar de kamer en gaf de taak. Dit is een vereenvoudigde versie maar dat was het idee.
Dit project kwam tot stand in de context of die tijd waarin wij meer probeerden te begrijpen van hoe vaardige therapeuten hun werk deden – hoe ze dachten over hun cases en besloten welke interventies ze moesten gebruiken. We kwamen er achter dat vaardige therapeuten niet zo behendig waren in het geven van heldere verklaringen van hun redeneringen die andere therapeuten in staat zouden stellen om hun werk te repliceren. Dit is trouwens typerend voor experts in het algemeen; echte experts functioneren meestal op een intuïtieve en onzelfbewuste manier, ze weten in hun botten wat ze moeten doen. Wij waren hier echter ontevreden mee omdat we beter wilden begrijpen wat maakte dat SFBT werkte, en in staat wilden zijn om het te beschrijven op zo’n manier dat het gemakkelijker kon worden onderwezen en geleerd.
Expertsytemen methodologie besteedde in die tijd veel aandacht aan het “knowledge mining” proces – hoe de programmeur op regels gebaseerde kennis kon onttrekken (of contrueren) om tot haar expertadvies te komen. Wij zagen dit als één van de methodologieën die ons mogelijk zouden kunnen helpen om erachter te komen wat expert SFBT therapeuten deden. We hadden het geluk dat we rond die tijd in contact kwamen met Hannah Goodman, een doctoraalstudent die werkte aan haar mastersgraadin computerwetenschap en op zoek was naar een project voor haar proefschrift. Ze was geïnteresseerd in expertsystemen en we haalden haar over om dit project met ons te doen. Ze zouden methoden gebruiken die ze had geleerd om de kennis die Steve gebruikte om te beslissen welke interventie hij moest geven aan de cliënt te “minen”. We dachten dat als dit succesvol zou zijn het zou onthullen wat experttherapeuten deden, dat het kon worden gebruikt bij het onderwijs en dat het zelf op termijn het team achter de spiegel zou kunnen vervangen wat de solotherapeut de mogelijkheid zou geven om met een team te werken zonder er daadwerkelijk één te hebben. We wisten dat dit ambitieus was maar dat was wat we dachten.
We ontmoetten Hannah vaak terwijl ze vragen stelde over wat Steve deed, en terwijl zij regels construeerde waarvan zij dacht dat die die kennis representeerden en daarna deze regels uitprobeerde op echte cases om te kijken of dit leidde tot de interventie die de therapeut daadwerkelijk had gebruikt. Hoewel wat hieruit kwam waarschijnlijk al bestond op de één of andere manier in Steve’s hoofd leek het vaak een onthulling voor ons. Het voltooide expertsysteem bestond uit ongeveer dertig ALS-DAN regels en in de meeste gevallen lukt het het systeem vrij goed om het interventie-advies te repliceren dat de echte therapeut had gegeven. We noemden het systeem BRIEFER omdat we dachten dat het het therapieproces efficiënter en consistenter kon maken – en korter natuurlijk- wat één van de doelen van de oplossingsgerichte benadering was. BRIEFER bevatte ook het idee dat de computer de therapeut zou “briefen” over haar cases en wij vonden die kleine woordspelingen leuk.
We onderwierpen BRIEFER nooit aan rigoureuze tests en publiceerden het niet buiten de kliniek omdat we bang waren dat als mensen het echt zouden gaan gebruiken en er iets mis zou gaan wij aansprakelijk zouden worden gesteld. Dus het computerprogramma BRIEFER raakte uiteindelijk in de vergetelheid. We gebruikten BRIEFER echter vaak in trainingen en presentaties in en ik denk met plezier terug aan John Weaklands half serieuze opmerking tijdens een conferentie dat het beter maar niet bekend konden maken dat SFBT bestond uit slechts 32 regels – het zou ons werkloos kunnen maken en zou het geheim bekend kunnen maken dat iedereen dit zou kunnen!
Hoewel we BRIEFER als expertsysteem niet gebruikten hadden we het gevoel dat het project een succes was omdat het ons hielp het oplossingsgerichte therapieproces met veel meer helderheid te beschrijven. Het maakte glashelder welke informatie de therapeut moest verzamelen in het eerste interview en hoe deze informatie moest worden gebruikt om te bepalen welke richting in moest worden geslagen met een case en wat voor interventies moesten worden gebruikt. Dit resulteerde onder andere tot de flow chart in het Family Process artikel dat ik in trainingen tot aan de dag van vandaag gebruik. Die flow chart hielp mij ook om mijn koers te bewaren als ik in die tijd cliënten interviewde, want ik had niet hetzelfde niveau van expertise als Steve en ik vond de kaart een behulpzaam overzicht. In feite hielp BRIEFER mij om te interviewen en beslissen welke interventies ik moest toepassen, zelfs terwijl ik de computerversie van het programma niet gebruikte, alleen de flow chart.
Ik denk niet dat het BRIEFER project significant heeft veranderd hoe oplossingsgerichte therapie werd gedaan in de kliniek; het maakte het duidelijker en systematischer wat we al deden. Aan de ander kant zou Steve misschien zeggen dat het beschrijven van het proces in een nieuwe taal en structuur het wel daadwerkelijk veranderde. Dat zou een interessant gesprek zijn om te voeren…”
~Wally Gingerich, in Interview with Wally Gingerich
Oorspronkelijk bericht: The BRIEFER project – capturing the solution-focused process in an expert system
