Tien jaar geleden, toe ik de oplossingsgerichte beginselen leerde kennen, peinsde ik soms over de vraag: hoe eerlijk is het om de oplossingsgerichte houding aan te nemen? Toen ik las over oplossingsgerichte therapeuten en coaches en hen observeerde, viel mij op dat ze nooit van mening leken te verschillen met hun cliënten en dat zij nogal vaak positief en complimenteus op hen reageerden. Ik vroeg me af hoe eerlijk dit was. Het leek allemaal zo positief, te mooi om waar te zijn. Dit kon toch niet eerlijk zijn? We kunnen het toch niet met alles eens zijn wat een cliënt zegt? We kunnen toch niet alles goed vinden wat een cliënt doet? We moeten het er toch soms mee oneens zijn, nietwaar? En het moet toch soms voorkomen dat we iets niet op prijs stellen wat een cliënt heeft gedaan? Als dat zo is, dacht ik, is het dan niet oneerlijk om deze gevoelens NIET uit te drukken?
Mijn huidige kijk op dit onderwerp heeft zich geleidelijk aan ontwikkeld door te reflecteren op mijn ervaringen. Hoewel ik deze aarzelingen had over de oplossingsgerichte houding besloot ik om deze echt uit te proberen zodat ik kon ervaren hoe dat zou werken. Ik probeerde de houding van niet-weten en leiden van achteren echt goed te oefenen. Ik probeerde om geen opvattingen, slimme ideeën en oordelen te hebben over cliënten en hun situaties maar dat ging mij niet goed af. Ik merkte dat allerlei opvattingen en ideeën in mijn hoofd op beleven komen en ik vond het erg moeilijk om ze niet naar voren te brengen.
Nadat ik Insoo Kim Berg leerde kennen en met haar sprak over deze onderwerpen begon ik ze beter te begrijpen. Toen ik vroeg of zij ooit meningen en oordelen had terwijl ze met cliënten aan het praten was, legde ze uit dat het er niet om ging om geen eigen zienswijzen of oordelen te hebben. Het punt was dat het oplossingsgerichte gesprek plaats vond binnen de kijk op de werkelijkheid van de cliënt. Ze legde uit dat je tijdens het gesprek met één voet in de werkelijkheid van de cliënt stapt terwijl je andere voet stevig in je eigen werkelijkheid blijft staan. Tijdens het gesprek kunnen je eigen zienswijzen blijven bestaan, maar zij zijn niet waar het gesprek over gaat.
Daarna stond ik mijzelf toe om mijn eigen meningen en oordelen te hebben. Wanneer ik merkte dat ik een irritatie, een slim idee over een oplossing, een oordeel, en dergelijke had, stond ik mezelf eerst toe om deze te hebben maar vervolgens schoof ik ze direct terzijde omdat ik inzag dat dit gesprek niet over mij ging maar over de cliënt. Goed te doen, merkte ik.
Na verloop van tijd leerde ik nog iets anders, namelijk om mijn impulsen, meningen en reflexen anders te gaan zien. Eerder wanneer er plotseling een sterk gevoel of een nadrukkelijke gedachte over een cliënt in mijn hoofd opkwam vond ik het moeilijk om hier niets mee te doen omdat ik het gevoel had dat wel erg belangrijk moest zijn. Tegenwoordig vind ik het wat gemakkelijker om minder gewicht toe te kennen aan deze gedachten, impulsen en ideeën omdat ik heb gemerkt hoe snel deze kunnen veranderen. Nu ik beter ben geworden om deze impulsen terzijde te schuiven en me te concentreren op het perspectief van de cliënt, heb ik keer op keer gemerkt hoe snel mijn gedachten en opvattingen veranderen naarmate ik meer te weten kwam over de situatie van de cliënt. Er was bijvoorbeeld een situatie waarin ik, bij het begin van het gesprek, de cliënt nogal arrogant vond. Ik schoof deze impuls terzijde, terwijl ik tegen mezelf zei: dit gesprek gaat niet over mijn manier van kijken en denken maar over het perspectief van de cliënt en ik ging door met het onderzoeken van zijn perspectief. Ik was verrast om te ervaren hoe mijn kijk op deze cliënt drastisch verschoof gedurende het gesprek. De oplossingsgerichte vragen die ik stelde hielpen de cliënt om positiever en constructiever te worden en om meer open naar andere mensen te gaan kijken en hij begon dingen te ontdekken die hijzelf anders zou kunnen gaan proberen. Ik begon deze man zowaar aardig te vinden. Een shock! In een kort gesprek was mijn perspectief op deze cliënt totaal anders geworden. Op dat moment was ik blij dat ik mijn negatieve kijk op hem niet tot uitdrukking had gebracht. Ik realiseerde me dat het te simpel is om te spreken van oneerlijkheid als je niet iedere gedachte, gevoel, mening of indruk direct tot uiting brengt. Ik realiseerde me niet alleen dat het gesprek met je cliënt niet over jouw perspectief gaan maar over het zijne. Ook realiseerde ik me hoe snel het perspectief van je cliënt en van jouzelf kan veranderen door het oplossingsgerichte proces. Als ik nu denk dat een cliënt arrogant is denk ik vaak bij mezelf iets als: Wedden dat ik ik dat straks niet meer denk als we wat langer hebben gepraat?
Tags: eerlijkheid, houding-van-niet-weten, idee, impuls, leiden van achteren, mening, oordeel, oplossingsgericht-werken, opvatting, perpectief, reflex
8 Reacties
bedankt Jacques!
Dankjewel Coert! Dit artikel heeft mijn kijk op oplossingsgericht werken aanmerkelijk verdiept. Het is heel herkenbaar en werkt bemoedigend en inspirerend. En het is zo heerlijk slecht voor mijn ego om me te realiseren dat het fundamenteel niet over mij gaat 
Dankjewel Coert en Koos De Herkenning is groot in de gesprekken die ik de laatste tijd heb gehad. Je eigen subjectieve waarneming naast je neer leggen om er vervolgens helemaal kunnen zijn voor de klant.
bedankt Johan!
Mooi verhaal, moest wel lachen bij je shock. Kan me helemaal voorstellen hoe dat gaat (zelf ook wel eens meegemaakt).
Goed om te lezen, je artikel laat zien hoe je ook jezelf als coach/adviseur voortdurend aanscherpt en ontwikkelt.
De oplossingsgerichte techniek pas ik zelf ook regelmatig bij teams toe waarin belemmerende overtuigingen, oordelen en aannames een effectieve samenwerking in de weg staan. Door vanuit een oplossingsgerichte benadering een positief gezamenlijk doel te formuleren, opnieuw naar elkaar te leren kijken en vooral de basis ‘vragen stellen in plaats van aannames doen’ structureel toe te passen, ontstaat vaak hernieuwd respect voor elkaar, of de verwondering die jij beschrijft: ‘ik vind die collega nog echt aardig ook nu ik me meer in hem verdiept heb’.
Een spannend proces met een tastbaar resultaat op het gebied van effectieve samenwerking, waardoor de geleverde inspanningen door het team ook echt beloond worden. Mooi om te doen!
Bedankt voor je reactie, Judith! herkenbaar wat je schrijft
Een heel herkenbaar verhaal, Coert.
Er zijn een paar aanpakken die ik nuttig vind in deze:
1. de “open focus” methode van Les Fehmi, waarbij je niets verdringt, maar alle waarnemingen, gedachten en gevoelens tegelijkertijd via een open aandacht accepteert.
Vauit die open aandacht kun je je vervolgens focusen op een specifiek element.
Een voorbeeld is pijn.
Je kunt pijn een obsessie maken of totaal verdringen maar ook als onderdeel van allerlei gewaarwordingen ervaren.
2. De dzogchen aanpak, een vorm van tibetaans boeddhisme, waarbij je je noch hecht aan iets aangenaams noch je afkeert van iets onaangenaams.
Ook deze benadering leidt tot een vorm van open aandacht.
Gedachten zijn in deze benadereing veranderlijk en je moet ze niet al te serieus nemen.
3. een vorm van coaching die ontologisch coachen heet en onder meer gebruikt maakt van het systeem van taalhandelingen van John Searle.
Fernando Flores, Julio Olalla en Alan Sieler zijn hier grote namen.
Meningen over een client zijn slechts subjectieve interpretaties en geen verifieerbare uitspraken over feiten, die alles van ons zelf zeggen als waarnemer en weinig tot niets over de ander.