De behoefte aan autonomie
Eén van de dingen die we met elkaar gemeen hebben is dat we autonomie willen ervaren. Als individuen hebben we er de voorkeur aan om zo veel mogelijk zelf te kiezen van we initiëren en om zoveel mogelijk zelf de grip te houden over wat we doen en laten. De bevrediging van onze behoefte aan autonomie kan in belangrijke mate bijdragen aan onze betrokkenheid met wat we doen, met hoe goed we leren, hoe creatief we zijn, hoe goed we ons aanpassen en hoe mentaal gezond we zijn.
We kunnen de autonomiebeleving van anderen beïnvloeden
Wanneer we omgaan met en samenwerken met anderen, als ouder, therapeuten, coaches, docenten, managers of collega’s, kunnen we dingen doen die hun gevoel van autonomie versterken of ondermijnen (Visser, 2010). Enkele factoren die hun gevoel van autonomie kunnen ondersteunen zijn: verschaffen en benadrukken van keuze, hen toestaan hun eigen aanpak te volgen, zelf-initiatief en experimentatie aanmoedigen en een betekenisvolle rationale beden voor verzoeken of suggesties. Enkele factoren die hun autonomie kunnen ondermijnen zijn: benadrukken van verschillen soorten drukmiddelen zoals tastbare beloningen, deadlines, straffen, evaluaties, beoordelingscijfers, controle, autoritaire taal, en het opleggen van doelen.
Beperkingen aan autonomie
Natuurlijk zijn er beperkingen aan hoeveel autonomie we kunnen ervaren omdat we als individuen ons moeten aanpassen aan onze omgevingen en we moeten ons veilig ontwikkelen tot goed gesocialiseerde volwassenen. Wanneer een ouder, docent of manager iets van ons vraagt of ons iets verbied dan kan dit een bedreiging vormen voor onze autonomiebeleving. Natuurlijk kan het onvermijdelijk zijn om bepaalde dingen te eisen en andere dingen te verbieden en dat hoeven we zeker niet als iets slechts te zien. Het helpt ons om ons aan te passen aan de eisen van de wereld en om ons te beschermen tegen gevaar. Ook is het zo dat goed aangepaste individuen nieuwe bronnen van autonomie kunnen vinden.
Bedreig de autonomie van anderen niet meer dan strikt noodzakelijk
Wanneer we dingen doen die noodzakelijkerwijs bedreigend zijn voor de autonomie van anderen dan kan het nuttig zijn om ons te realiseren dat we dit doen en om te verhelderen waarom het echt nodig is. We kunnen helder uitleggen waarom we iets vragen en dit zal het in algemeen gemakkelijker maken voor de ander om het te accepteren. Als we het niet kunnen uitleggen aan onszelf waarom het belangrijk is wat we van de ander vragen dan is het misschien goed er eerst nog even wat beter over na te denken. Misschien is een interventie van ons niet echt noodzakelijk. Of misschien kan er even wat langer over nadenken ons helpen om beter uit te leggen waarom de interventie wel degelijk nodig is. De manier waarop we onze verwachtingen verhelderen is ook belangrijk. Wanneer we dit doen op een autoritaire, ongeduldige, bedreigende toon, dan zal de autonomiebeleving van de ander extra en onnodig zijn aangetast.
Ondersteun en versterk de autonomie van de ander bewust
Zelfs in omstandigheden waarin de autonomie van andere mensen noodzakelijkerwijs wordt ingeperkt kunnen wij dingen doen die hun autonomie en hun autonomiebeleving ondersteunen. Dit is niet alleen een kwestie van het accentueren en respecteren van hun keuzevrijheid maar het kan ook een kwestie zijn van het scheppen van een context van keuze voor hen. Een voorbeeld is hoe docenten hun huiswerkopdrachten kunnen geven op zo’n manier dat hun studenten zich autonomer voelen. Onderzoek van Erika Patall en collega’s (2010) laat zien dat het geven van keuzevrijheid in huiswerk de volgende belangrijke voordelen heeft: a) een hogere instrinsieke motivatie om het huiswerk te doen, b) je meer competent voelen met betrekking tot het huiswerk, c) betere prestaties, d) beter afmaken van het huiswerk. (Lees ook: The autonomy-supportive teaching style).
Oplossingsgerichte autonomieondersteuning
Oplossingsgerichte begeleiders richten hun aanpak op het ondersteunen en helpen vervullen van de autonomiebehoefte van hun cliënten. In een oplossingsgericht programma voor geweldplegers, bijvoorbeeld, worden cliëntverantwoordelijkheid en -keuze constant benadrukt: “We geloven dat het belangrijk is om keuzevrijheid te benadrukken zelfs wanneer deelnemers verplicht zijn om mee te doen. Zo benadrukken we en respecteren we meteen vanaf het begin het basale recht van cliënten om te beoordelen wat goed voor hen is. In de enkele gevallen waarin cliënten besloten hebben om niet deel te nemen aan het programma hebben we hen gecomplimenteerd met hun beslissing om terug te gaan naar de rechter om hun zaak te bepleiten. Dit leidde tot een grotere commitment en een betere relatie wanneer het individu later alsnog terugkeerde om te vragen of hij mee mocht doen aan het programma.”
Zoals ik uitleg in dit artikel bevat de oplossingsgerichte aanpak verschillende manier waarop de autonomie van de cliënt wordt ondersteund en versterkt: 1) cliënten vormen zelf hun doelen, 2) nuttigheidsvragen en leiden van achteren helpen cliënten om de inhoud, de richting en het tempo van het gesprek te bepalen, 3) cliënten worden aangemoedigd om hun eigen woorden te kiezen, hun eigen voorbeelden te kiezen en hun eigen conclusies te trekken, 4) cliëntkeuzevrijheid wordt ondersteund door subtiele en indirecte interventies zoals: “Hoe besloot je om dat te doen?”
Tags: autonomie, autonomy-supportive, interventie, keuzevrijheid, oplossingsgericht, subtiel
2 Reacties
[...] Mensen hebben de voorkeur om zelf te kiezen wat ze initiëren en ze willen zoveel mogelijk zelf bepa… [...]
[...] over mensen, assumpties over verandering en assumpties over helpen. I. Assumpties over mensen 1) Mensen hebben de voorkeur om zelf te kiezen wat ze initiëren en ze willen zoveel mogelijk zelf bepa… 2) Mensen willen graag competent zijn en zichzelf als competent zien en ze zijn ook al in zekere [...]