Gastbijdrage van Jurjen Knoester, www.outdoorteamtraining.nl
Een probleem bestaat nooit op zichzelf. Er speelt altijd context mee, de omgeving waarbinnen het probleem zich afspeelt. Het verkennen van die context is ontzettend nuttig om tot goede oplossingen te komen. Immers zonder die context zou je het probleem gemakkelijk te simpel kunnen aanpakken waardoor je ofwel het echte probleem mist, ofwel je alleen maar een symptoom bestrijdt. Daarnaast is de context ook een bron voor allerlei oplossingen en kansen, dus besteed er aandacht aan.
Problemen zelf vormen een belangrijk startpunt bij het oplossingsgericht werken. Daarom is een lichte verkenning van het probleem zeer nuttig. Dat verkennen van het probleem bestaat vaak uit drie punten.
- Wat is het probleem?
- Binnen welke context vind het plaats, wanneer, waar, enz?
- Hoe heb je last van dit probleem?
Je merkt misschien al, dat de vraag ‘door wie komt dit probleem’ of ‘wiens schuld is dit’ niet in dit rijtje voor komt. Menselijke systemen, zoals organisaties en relaties zijn vaak enorm complex, een zoektocht naar de oorzaak van een probleem zet je op een pad dat al snel naar de wereld van steeds meer oorzaken en schuldigen leidt. Voor je het weet ben je mijlenver verwijderd van effectieve oplossingen. Door de context en het probleem te verkennen zonder teveel richting de oorzaak en de schuldvraag te gaan zoeken ontstaat er meer ruimte om oplossingen te vinden. Je gaat kijken naar ‘hoe heb je last van het probleem’ zodat je vervolgens kan gaan verkennen wat je anders zou willen?
Oorzaak of oplossing, dat is de fundamentele keuze die je vaak zult moeten maken. Welke wil je onderzoeken? Als je de oorzaak en de schuldvraag durft los te laten, kom je vaak vele malen sneller tot een effectieve oplossing. Ga je wel op zoek naar de oorzaak? Wees je dan bewust dat het vinden van de oorzaken niet altijd betekenen dat je ook een oplossing zult vinden. Daarvoor is de praktijk vaak veel te complex. Simpele oplossingen schuilen juist vaak achter de vraag ‘Wat zou je anders willen?’
Het is gemakkelijk om richting de oorzaak en de schuldvraag te schuiven. In deze afbeelding wordt dat aangegeven door de grote pijlen die je zonder problemen kunt volgen. Denk maar eens hoe gemakkelijk de volgende zinnen elkaar opvolgen. “Het is niet gebeurt?” “hoe komt dit?” “Maar wie was hier dan verantwoordelijk voor?” “Piet zou dit toch oppakken!” De kans is groot dat “Piet” zich zal gaan indekken of proberen om de schuld gedeeltelijk af te schuiven op de omstandigheden, een ander, etc.
De kleine pijlen in de tekening geven een binnendoor route naar de oplossing aan. Ze zijn vaak lastiger te volgen, omdat je ervoor moet durven kiezen. Want het is een keuze, tussen de verleidelijke route van schuldvragen, indekken en afschuiven. En de soms wat lastiger te vinden, vaak kortere route van “Wat zou je anders willen?”
Tags: oplossingsgericht, psychologie, Solution-focused
Natuurlijk is het goed om te onderzoeken in welke context zich een probleem voordoet.
Maar even zinvol kan het zijn om te onderzoeken in welke context het probleem zich niet voordoet. Hoe ziet z’n situatie eruit, wat is dan anders, wat is er dan wel mogelijk, enzovoorts?
Enfin, oplossingsgericht werken lijkt wellicht een strak protocol te volgen, maar biedt zo veel mogelijkheden en wegen naar oplossingen. Succes