In steeds meer gemeenten in ons land kunnen burgers die onenigheid hebben met hun buren ‘Buurtbemiddeling’ inschakelen. Onder leiding van twee bemiddelaars kunnen buren samen naar een voor beiden acceptabele oplossing zoeken. Het gaat hierbij om lichte vormen van overlast. De bemiddelaars zijn vrijwilligers. Zij dienen geschoold te worden voordat zij op pad gaan. Enkele maanden geleden werd ik benaderd door een welzijnsstichting om een basistraining ‘Buurtbemiddeling’ te geven aan zo’n groep vrijwilligers.
In de voorbereiding van deze training bestudeerde ik een paar bestaande cursusboeken. Wat ik daarin las, stuitte mij regelmatig tegen de oplossingsgerichte borst. Er wordt in dat materiaal bijvoorbeeld nadrukkelijk geïnvesteerd in de probleemdefinitie. En de bemiddelaars moeten de probleeminbrenger helpen om uit te vinden wat er precies gebeurd is. Er wordt ook gebruikgemaakt van ‘overtuiging’ als de beklaagde helemaal geen probleem ziet (bezoeker). Er wordt bovendien veel belang gehecht aan emoties, de bemiddelaars moeten er expliciet naar vragen als die niet aan de orde komen: ‘wat doet dat met u? wat voelt u daarbij? etc. Onder de voorbeeldvragen staan onder meer: waarom niet? wat speelt er nog meer? waarom zit je hier? en verder veel gesloten vragen.
Al gauw kwam ik tot de conclusie dat ik zelf maar een cursusboek op basis van het oplossingsgerichte gedachtegoed moest schrijven. Dat was voor mij naast een plezierige ook een leerzame exercitie. Ik moest de theorie zo beperkt mogelijk houden en oefenmogelijkheden zoeken toegespitst op de praktijk van de buurtbemiddeling en natuurlijk op de deelnemers, een gemêleerd gezelschap qua leeftijd, opleiding en maatschappelijke functie.
Ik ontwierp een driedaagse training. Tussen de trainingsdagen zaten resp. twee en drie weken, zodat de deelnemers al eens met het geleerde konden experimenteren en op dag 2 en 3 over hun bevindingen konden vertellen. Geen van hen was bekend met de oplossingsgerichte aanpak en ze waren aanvankelijk wat sceptisch. Om ze het verschil tussen oplossings- en probleemgericht aan den lijve te laten voelen, deed ik op de eerste dag een oefening in tweetallen waarbij ze elkaar eerst probleemgerichte vragen stelden en daarna oplossingsgerichte vragen. Dit reduceerde de scepsis al aanzienlijk. Die verdween op dag 2 geheel door de succesverhalen die op tafel kwamen.
In de reader die ik voor deze training samenstelde, heb ik de hoogstnodige ideeën van oplossingsgericht werken en de daarbij horende grondhouding en gesprekstechnieken opgenomen. Ik heb me uiteraard sterk laten inspireren door de bestaande literatuur over oplossingsgerichte mediation. Bovendien heb ik volledig uitgeschreven voorbeeldgesprekken opgenomen met als leidraad stap 1 t/m 6 van de 7 stappen van oplossingsgericht werken (NOAM):
1. verhelderen veranderbehoefte;
2. definiëren gewenste toestand;
3. vaststellen platform;
4. analyseren eerder succes;
5. een stapje vooruitzetten;
6. vooruitgang monitoren.
Deze opbouw werkte goed en werd door de deelnemers als heel helder ervaren.
Het accent tijdens de training lag nadrukkelijk op het oefenen en experimenteren, zowel in groepjes als plenair. Een van de meest effectieve oefeningen was een ‘carrouseloefening’ waarbij de hele groep a.h.w. één bemiddelaar vormde. Naast de cliënt stond een lege stoel. Om beurten konden deelnemers op die stoel gaan zitten en het gesprek overnemen. Daarbij moesten ze voortborduren op de ontstane situatie. De reacties op deze oefening waren heel enthousiast.
De opdrachtgever en de deelnemers reageerden in de slotevaluatie heel positief op de voor hun nieuwe aanpak. Een ambtenaar die aan de training deelnam, verklaarde dat overheden aanzienlijk zouden kunnen besparen op de kosten van bezwaarschriften en klachten wanneer zij burgers op een oplossingsgerichte wijze zouden bejegenen en aanspreken. Een andere deelnemer, een door de wol geverfde onderwijsman, gaf aan dat oplossingsgericht communiceren ook in het onderwijs erg veel zou kunnen opleveren. De deelnemers zijn nu nog maar een enkele keer op pad geweest om te bemiddelen. De eerste berichten zijn positief.
Hans Pel, coach, counsellor en trainer, www.hanspelcounselling.nl
6 Reacties
>>OPLOSSINGSGERICHT is niet geschikt voor en geen voldoende voorwaarde voor succesvolle buurtbemiddeling!!! Idem Probleemgerichte *) methode ook niet. Bovendien: oplossingsgericht *) modekreet, relatiegericht *) klinkt misschien soft: toekomstgericht *) klinkt misschien beter??;
>>in mijn ervaring doen buurtbemiddelaars er goed aan om:
>>1) ad FEITEN
>juist NIET te helpen achterhalen/vaststellen wat er allemaal feitelijk is gebeurd, daarmee suggereer je de schijn van rijdende rechter of opsporingsambetaar-achtige waarheidsvinding; DE waarheid is volstrekt irrelevant; ieder heeft (recht op) zijn eigen beleving van de waarheid; NB het ‘probleem’ moet niet worden opgelost, zeker niet door de bemiddelaar; overtuigen idd fataal, averechts(zie verderop);
>>2) ad EMOTIES
>[emoties oud] wel plaats voor emoties, maar in zin van erkenning van de emoties van TOEN. daar te ver op doorgaan is riskant, want dan kom je niet toe aan wederzijdse erkenning van ieders behoeften; behoefte niet in vorm van verwijt, maar neutrale mededeling, zie geweldloze communicatie Marshall Rosenberg
>[emoties nu] evt checken of de emoties NU inderdaad afwijken van die van toen; regressie, herbeleven van oude emoties is uit den boze, hooguit erkennen
>>3) ad PROBLEEM
>er is geen probleem, de bemiddelaar faciliteert de empowerment van de bewoners om hun probleem (voortaan) zelf op te lossen; daartoe dient de bemiddelaar eerst de communicatie te herstellen, op gang te brengen; vaak is als start wel essentieel dat de angel uit het conflict wordt gehaald; NB de angel is niet iets inhoudelijks (dus niet het probleem, niet oplossingsgericht!!!) maar gericht op herstel relatie VIA erkennen van elkaars afwijkende zienswijze, standpunten, achtergrond, leefstijl; en erkennen dat er escalatie in communicatie is geweest, boetekleed aantrekken, vaak over niet gecheckte aannames, vooroordelen e.d.: als die angel weg is, is de weg ‘schoon’ naar het zelf weer vinden van een wijze waarop men elkaar volwassen en respectvol aanspreekt – daarin zit 85 a 95% van de energie – de oplossing is dan piece of cake
>>ERGO: oplossingsgerichte trainingen gaarne elders promoten!!!!
*) etiket
Beste Wenzel, ik heb het idee dat je reactie niet helemaal aansluit op het verhaal van Hans. Hans pleit er bijvoorbeeld niet voor om te achterhalen wat er allemaal is gebeurd.
Dankjewel Coert voor jouw ophelderende vraag: de aansluiting zit hier: a) we zijn allebei eens dat probleemgerichte wijze niet werkt b) oplossingsgericht is misschien een prima methode, echter deze werkt pas VANAF het moment dat de buren elkaar een hand geven, kunnen omarmen: de noodzakelijke voorfase (waarin eerst de communicatie, relatie dient te zijn hersteld) is NIET te bereiken via oplossingsgerichte benadering, althans uit Hans’ verhaal blijkt niet hoe/wat/waarom c) oplossingsgerichte methode is zowel geen noodzakelijke als geen voldoende voorwaarde
Bedankt voor je reactie Wenzel. Ik wil er heel graag meer over vertellen. Ik erken dat in zo’n korte case beschrijving het moeilijk is om alle details over de oplossingsgerichte aanpak te beschrijven. Het woord ‘oplossingsgericht’ behoeft denk ik allereerst verheldering want het is een heel normaal Nederlands woord dat hier op een heel specifieke manier gebruikt wordt. Het verwijst hier naar de oplossingsgerichte aanpak die is ontwikkeld in de psychotherapie (hier een korte beschrijving van de achtergrond: http://bit.ly/mUXxd).
Oplossingsgericht werken in deze zin doet wel goed recht aan het punt dat jij benadrukt. Heel vaak is het niet verstandig om al te snel richting oplossingen te werken omdat mensen misschien nog niet helemaal open staat voor het samenwerken met elkaar. In oplossingsgericht werken wordt er dan gesproken van een bezoekerstypische interactie. Binnen oplossingsgerichte aanpak zijn er specifieke interventies die in zulke gevallen worden toegepast en die er vaak toe leiden dat mensen zich meer open gaan stellen. Erkennen van het perspectief van de ander is hierbij een van de meest centrale uitgangspunten. Hier zijn twee vrij willekeurige voorbeeldjes van zulk soort interventies: http://bit.ly/2D5pMX en http://bit.ly/8Alc1e.
Ik hoop hiermee iets meer duidelijkheid te hebben gegeven over deze specifieke definitie van het woord ‘oplossingsgericht’ (en realiseer me dat dit maar een tipje van de sluier is; er valt meer over te vertellen hoe dit soort interventies precies in hun werk gaan)
Beste Hans, je verhaal spreekt me erg aan. Mooi hoe je beschrijft hoe je de oplossingsgerichte methodiek vorm hebt gegeven t.b.v. de buurtbemiddeling. Mooie oefening die je beschrijft. Buurtbemiddeling is dus ook een terrein waar Opl.ger.werken toegepast kan worden. En wat een positieve reacties kreeg je al, inclusief van een ambtenaar en een onderwijsman. Inspirerend is dat. Bedankt.
Als voormalig onderwijsman ken ik allerlei toepassingsmogelijkheden van OGW binnen het onderwijs, bijv. in de omgang met en ter motivering van leerlingen. Zie mijn stukje op deze site van 2 weken geleden (“Lastige leerlingen motiveren”). Ik deel die kennis en vaardigheden graag.
groet en succes, Herman
[...] een voor beiden acceptabele oplossing zoeken. Het gaat hierbij om lichte vormen van overlast[...]) ManagementSite Netwerk Tweet Laatste [...]