Een assumptie in de oplossingsgerichte manier van werken is dat de best manier om ideeën voor stappen voor uit te generen is om levendige visualisatie van positieve gedragingen op te roepen. Dit kan worden gedaan door mensen uit te nodige om gewenste toekomstige gedragingen te beschrijven of door het te vragen naar situaties waarin ze al positieve gedragingen in het verleden hebben laten zien. Wanneer een levendig plaatje van positieve gedragingen is geschetst zal het heel gemakkelijk en aantrekkelijk worden voor mensen om dat gedrag te gaan vertonen (Visser en Schlundt Bodien, 2009).
Ondersteunen van het bouwen van oplossingen door positieve gedragsbeschrijvingen te ontlokken
Oplossingsgerichte pionier Steve de Shazer schreef in zijn klassieke publicaties Keys to Solution in Brief Therapy (1985) en Clues: Investigating Solutions in Brief Therapy (1988) dat oplossingsgerichte professionals hun cliënten moeten helpen om een verwachting van positieve verandering te creeëren door een beschrijving te maken van wat anders zouden doen wanneer het probleem eenmaal was opgelost. In die tijd onderbouwde de Shazer deze bewering niet met empirisch bewijs. Visser en Schlundt Bodien, (2009) geeft bewijs voor de bewering van de Shazer. Slechts een gedeelte van het bewijs was al beschikbaar in de tijd dat de Shazer dit opschreef. Het artikel bespreekt bewijs vanuit verschillende lijnen van onderzoek zoals Fredrickson’s ‘broaden-and-build’ theorie, onderzoek naar Winograd’s ‘prospective memory’, Jeannerods onderzoek naar de perceptie-actie link en Barghs onderzoek naar priming.
Activatie van een gedragsrepresentatie leidt tot gedrag
In Social Psychology and the Unconscious: The Automaticity of Higher Mental Processes (Frontiers of Social Psychology)
, hebben Ap Dijksterhuis, Tanya Chartrand en Henk Aarts het hoofdstuk Effects of Priming and Perception on Social Behavior and Goal Pursuit geschreven. In dat hoofdstuk presenteren ze een model dat de verschillende paden beschrijft waarlangs gedrag tot stand komt. Zoals het plaatje rechts toont onderscheidt het model 7 afzonderlijke paden. Een pad dat in het bijzonder interessant is voor oplossingsgericht werkenden is nummer 7.Hier is een citaat uit dat hoofdstuk dat pad 7 toelicht:
“Jeannerod (1994, 1997) demonstrated effects of activated behavior representations on motor programs. He compared people imagining an action with people engaging in these actions (again, such as weightlifting, rowing, or running) and showed that under both conditions the same motor areas became active. Some sport psychologists have also used the EMG to show that imagining an action and engaging in an action often have the same neuropsychological consequences (Hale, 1982; Paus, Petrides, Evans and Meyer, 1993). This and other work led Jeannerod (1995) to conclude that “simulating a movement is the same as performing it, except that the execution is blocked” (p.1421). Recent research went even further and demonstrated that merely hearing a verb or retrieving a verb from memory activates corresponding motor representations (Jeannerod, 1999; Perani et al., 1999; see also Grezes and Decety, 2001). In sum, activation of a behavior representation (by thinking about it or hearing it) leads to activation of motor programs and to actual behavior.”
De oplossingsgericht aanpak kent twee belangrijke manier om positieve gedragsbeschrijvingen te ontlokken: de gewenste situatievraag (zoals ik die noem) en de eerdere successenvraag (de Shazer, 1985). Je zou kunnen zeggen dat de combinatie van deze twee vragen de essentie van het oplossingsgerichte proces vormen (Meer hier over hier: The two most essential solution-focused questions).
- De gewenste situatievraag nodigt de cliënten uit om in detail te beschrijven hoe zij zouden willen dat hun situatie eruit komt te zien. De oplossingsgerichte coach of therapeut moedigt cliënten aan om deze situatie in termen van specifieke positieve resultaten te beschrijven en vraagt door over hoe de cliënten zich zelf in deze situatie zullen kunnen gedragen.
- via de eerdere successenvraag nodigt de oplossingsgerichte professional cliënten uit om in specifieke en gedragsmatige termen situaties te beschrijven die in het verleden al beter gingen.
Deze interventies kunnen een tamelijk positieve impact hebben. Wanneer cliënten eenmaal beginnen te beschrijven hoe dingen er in de gewenste situatie uit komen te zien en hoe het eruit zag toen het al wat beter ging dan begint de verandering al op gang te komen. Ze worden positiever en energieker en soms kunnen ze niet wachten om stappen vooruit te gaan zetten.
Onderzoek: levendige beschrijvingen van positieve gedragingen ontlokken bevordert een gevoel van competentie
Recent onderzoek van Gamboz et al. laat zien hoe perspectieve op de toekomst en het verleden in het brein aan elkaar gekoppeld zijn. Het onderzoek toont aan dat wanneer we mensen vragen om een toekomst te beschrijven zij dit doen, in ieder geval ten dele, op basis van herinneringen aan het verleden. Dit ondersteunt de bewering dat positieve herinneringen bouwstenen zijn van de gewenste toekomst (lees ook Positive memories are building blocks of desirable future scenarios). Het artikel toont ook dat mensen toekomstige scenario’s kunnen verwarren met scenario’s uit het verleden. Respondenten beoordeelden soms gebeurtenissen die ze eerder als toekomstige gebeurtenissen hadden beschreven als gebeurtenissen die al in het verleden hadden plaatsgevonden (zie The Role of Past in the Simulation of Autobiographical Future Episodes).
Wanneer oplossingsgerichte professionals cliënten vragen om zo levendig mogelijk gebeurtenissen in de gewenste toekomst te beschrijven en hen helpen om zich te concentreren wat zij in die situatie concreet zouden kunnen doen dan rapporteren cliënten vaak dat het voor hen bijna voelt alsof ze dat gedrag al hebben uitgevoerd. Het feit dat zij bijna voelen alsof ze dat gewenste toekomstige gedrag al hebben gedaan verhoogt hun gevoel van zelfvertrouwen en competentie. En in zekere zin is het niet zo raar dat zij het gevoel hebben alsof ze dat gedrag al bijna hebben vertoond omdat beschrijvingen van toekomstige scenario’s tot stand komen met herinneringen als bouwstenen. Het interessant is dat door levendige voorbeelden van positieve gedragingen op te wekken deze scenario’s beginnen te voelen als eerdere successen. Na cliënten te hebben gevraagd hun gedrag in de gewenste situatie te beschrijven kunnen we aan vraag stellen als: “Zijn er dingen in die beschrijving van wat je zou willen gaan doen die je nu al zou kunnen beginnen te doen?” Onderzoek suggereert dat het antwoord op deze vraag zeer waarschijnlijk ‘ja’ zal zijn.
Tags: activatie, gedrag, gedragsbeschrijvingen, gewenste toekomst, ontlokken, oplossingsgericht, subtiel
[...] consequenties van die acties zodat zich uiteindelijk een begrijpelijk patroon begint te vormen 3) Positieve gedragsbeschrijvingen, zowel in de toekomst als in het verleden, triggeren positieve gedra… Oplossingsgericht veranderen gaat uit van de veronderstelling dat er altijd fluctuatie en [...]