In vervolg op twee eerdere berichten (Building a Bridge between the Better Past and a Better Future en Better Future Talk) gaat dit bericht over hoe je je cliënt kunt helpen om een helder plaatje te krijgen van het betere verleden. Het betere verleden verwijst naar situaties waarin dingen al beter gingen of, tenminste, minder slecht. Dit soort situaties identificeren versterkt vaak de hoop en het vertrouwen van de cliënt dat meer verandering mogelijk zal zijn en levert doorgaans ook specifieke ideeën op over hoe verder te gaan.
Het nut van praten over het betere verleden: Wanneer een cliënt een situatie in het verleden heeft gevonden waarin hij of zij iets heeft gedaan dat goed werkte dan kan dit ding dat goed gewerkt heeft opnieuw geprobeerd worden. We noemen dit ding dat goed gewerkt heeft een interne oplossing omdat het een oplossing is die gevonden werd binnen de ervaring van de persoon zelf. Interne oplossingen werken zo goed omdat ze ‘passen’ bij een cliënt in de zin dat deze (1) weet hoe hij moet worden toegepast, (2) de vaardigheid heeft om hem toe te passen en (3) vertrouwt op de relevantie en de effectiviteit van de oplossing. Dat interne oplossingen zo goed passen schept een gevoel van eigenaarschap wat het gemakkelijker maakt voor de cliënt om ze opnieuw te gaan gebruiken en te blijven gebruiken. Focussen op interne oplossingen is focussen op dat wat er al is in plaats op wat er nog niet is. Het is gebaseerd op de aanname dat de persoon (of de familie, de organisatie, de afdeling, etc) beschikt over de mogelijkheden om succesvol te zijn. Het is een waarderende manier van kijken naar individuen, teams en organisaties. Het impliceert dat ze al goed zijn.
Wat wordt bedoeld met ‘beter verleden’? Een aanname van de oplossingsgerichte aanpak is dat de intensiteit van problemen en successen altijd zal blijven flucteren. Er zullen altijd situaties zijn geweest waarin het probleem minder intens aanwezig was en waarin dingen beter waren, zij het misschien maar een klein beetje. Het kan bij dit soort situaties gaan om a) uitzonderingen op het problee: dit zijn situaties waarin het huidige probleem minder problematisch of zelfs afwezig was, of b) eerdere successen: dit zijn situaties waarin het succes dat de cliënt wil bereiken zich al een beetje voordeed. De Youtube video hieronder illustreert het idee van het vinden van oplossingen in die fluctuatie.
Waarom zullen er altijd voorbeelden van een beter verleden te vinden zijn? Oplossingsgerichte coaches werken vanuit de aanname dat wanneer een cliënt wil dat zijn situaties anders wordt er altijd eerdere situaties zijn die al beter waren. De aanwezigheid van een een verlangen naar verandering is een uiting van het feit dat de persoon een bewustzijn heeft van de mogelijkheid van een betere toekomst. Dit bewustzijn is geworteld is de ervaring die de persoon al moet hebben met dit soort situaties. Het idee is dat wanneer een cliënt een gewenste toekomst kan definiëren hij of zij dit doet door te putten uit positieve herinneringen. Want hoe kunnen we verlangen naar iets dat we niet kennen? Met andere woorden: positieve herinneringen zijn bouwstenen voor gewenste toekomstige scenario’s. Er is wetenschappelijk bewijs voor deze stelling.
Hoe kun je praten over het betere verleden op gang brengen? In het algemeen kun je je cliënt helpen om eerdere successen en uitzonderingen op het probleem te vinden door vragen te stellen als:
- Wanneer was het iets beter?
- Heb je als een meegemaakt dat je een dergelijk probleem al eens opgelost hebt?
- Heb je al eens een situatie meegemaakt dit een beetje leek op wat je wilt bereiken?
- Wanneer was het probleem er niet?
- Wanneer had je minder last van het probleem?
- Wat ging er goed in deze situatie?
- Wat was er anders in die situatie?
- Wat maakte het mogelijk dat dingen beter gingen?
- Wat was jouw rol in dit succes?
- Hoe lukt je dit?
- Wat werkte er vooral goed?
Wat kun je proberen wanneer cliënten het moeilijk vinden? Soms is het niet gemakkelijk om voorbeelden van het betere verleden boven water te krijgen. Hier zijn enkele suggesties voor drie soorten uitdagende situaties:
- De cliënt kan geen voorbeelden vinden. In sommige gevallen kan de cliënt iets zeggen als: “Beter? Ik zou het niet weten… Ik denk niet dat het al eens beter is gegaan!” Dit betekent niet dat er inderdaad nooit situaties zijn geweest die beter waren. Het is een indicatie dat deze situaties minder goed zichtbaar en herinnerbaar zijn geworden voor de cliënt. Ook kan het een teken zijn dat de cliënt je wilt laten weten hoe ernstig zijn of haar situatie is. Wat je om te beginnen kunt doen in dit soort situaties is om te normaliseren. Dit betekent dat je laat merken dat het normaal is dat hem of haar niet direct een voorbeeld te binnen schiet (“Ik kan met voorstellen dat je daar niet meteen een voorbeeld van kan vinden, het is een moeilijke vraag”). Dan moedig je je cliënt aan om rustig de tijd te nemen om na te denken. Meestal helpt het ook om de vraag iets ‘kleiner’ te maken (“Het is prima als je even rustig de tijd neemt om na te denken. Is er een voorbeeld van een situaties die een klein beetje beter was?”). Wat je doet is geduldig wachten en de cliënt aanmoedigen om zoveel tijd te nemen als nodig is.
- De client vindt een voorbeeld dat niet relevant of niet herhaalbaar is. Soms komen cliënten met situaties die beter waren maar die niet relevant lijken, bijvoorbeeld omdat ze niet herhaalbaar zijn. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer cliënten iets zeggen als: “Het was beter toen mijn baas op vakantie was.” Er zijn vaak twee goede opties die je in zo’n situatie hebt. Ten eerste kun je verkennen of deze schijnbaar onbruikbare situatie echt onbruikbaar is. Je kunt bijvoorbeeld vragen wat er in deze situatie (toen de baas op vakantie was) mogelijk was voor de cliënt. Als dit proces leidt tot het vinden van enkele positieve gedragsbeschrijvingen van wat de cliënt deed is er een goede kan dat de situatie toch leidt tot enkele bruikbare ideeën. Ten tweede kun je bouwen op het antwoord van de cliënt door te proberen het aan te scherpen. Je kunt bijvoorbeeld vragen: “Klinkt goed. En is er misschien al eens een situatie geweest waarin je baas niet op vakantie was die al beter gingen?”
- Het blijft de cliënt gedurende het hele gesprek niet lukken om voorbeelden te vinden. In sommige (uitzonderlijke) gevallen blijft het de cliënt niet lukken om voorbeelden te vinden van een beter verleden. Dit hoeft helemaal geen probleem te zijn. Wat je kunt doen is normaliseren en erkennen van wat de cliënt zegt. Vervolgens, aan het eind van het gesprek, kun je de cliënt een observatiesuggestie geven. Hier is een voorbeeld van hoe deze suggestie kan worden geformuleerd: “Kun jij tussen nu en ons volgende gesprek let op situaties waarin dingen een beetje beter verlopen? Wanneer je merkt dat dingen beter gaan kun je dan even goed opletten op wat er anders is in die situaties en wat jij zelf anders doet? Als je probeert om te onthouden wat er anders is dan kunnen we er in ons volgende gesprek over praten”. De observatiesuggesties heeft vaak een verrassend sterk effect. De vraag zorgt ervoor dat cliënten meer bewust gaan opletten wat er goed gaat in hun leven. Dit leidt er vaak toe dat ze optimistischer worden en meer vertrouwen krijgen.
