NOAM Trainingen: vooruit in oplossingsgericht werken
Enkele jaren geleden sprak ik met een psychotherapeut die woonde in een dorp en die me vertelde dat ze cliënten aan het verliezen was. Ze zei, met een gezichtsuitdrukking alsof ze een vieze smaak in haar mond had: “Er is een nieuwe therapeut in ons dorp die korte oplossingsgerichte therapie doet. Veel cliënten lijken daar tegenwoordig de voorkeur voor te hebben. Ik vind het belachelijk dat mensen dat zulke korte en oppervlakkige aanpakken genoeg zijn om met mentale problemen om te gaan.”
Iets recenter woonde ik een bijeenkomst bij waar veel management consultants aanwezig waren. Voordat de eigenlijke bijeenkomst startte werd ik voorgesteld aan een consultant die een prijs had gewonnen voor een publicatie die hij had geschreven. Toen hij mijn naam hoorde zei hij: Oh? Ik geloof dat wij niet zo blij met jou moeten zijn. Jij schrijft over cliënten die zelf in staat zijn om hun problemen op te lossen, toch? Je probeert ons overbodig te maken, hè?” Ik was een beetje verbaasd maar toen ik er achter nog wat over nadacht dacht ik hem iets beter te begrijpen.
Het klopt dat oplossingsgerichte therapeuten en coaches er vanuit gaan dat cliënten competent en autonoom zijn. In plaats van cliënten te diagnosticeren en problemen te analyseren normaliseren zij wat cliënten doen en zeggen en gaan ze op zoek naar wat cliënten willen bereiken. Dit lijkt te werken en cliënten lijkt het te bevallen. Het is waarschijnlijk juist om te zeggen dat oplossingsgerichte interventies uiteindelijk niet zozeer superieur zijn aan interventies van andere aanpakken. Waarschijnlijk is het juister om te zeggen dat ze equivalent zijn maar korter duren. Met andere woorden: ze leveren vergelijkbare resultaten op in minder tijd.
In aanvulling hierop is het zo dat oplossingsgerichte interventies de cliënt steeds aan het stuur houden. Oplossingsgerichte professionals richten zich doelbewust op het vergroten van het gevoel van autonomie en competentie van de cliënt. Hoe eerder de cliënt zich onafhankelijk voelt van de professional hoe beter. Mijn beleving is – corrigeer me als het niet klopt – dat veel leidende oplossingsgerichte professionals in enige mate hun rol hebben verschoven van de coach of therapeut rol naar de trainersrol. Deze verschuiving accentueert wellicht de aanname dat cliënten normale en autonome individuen zijn die competent zijn en hun competentie verder willen ontwikkelen.
Vraag: ben je het ermee eens dat oplossingsgericht werken bedreigend kan zijn voor ‘andere’ professionals?
Tags: autonoom, bedreigend, coaching, competent, consultant, normaliseren, onafhankelijk, oplossingsgericht, therapie, training
9 Reacties
Beste Leon, ik ben het met je eens.
Oplossingsgerichte manier van werken als bedreigend ervaren. Dit heb ik zelf niet mee gemaakt . Wel, dat mensen het niet willen “geloven”, dat het werkt. Nee, dat kan niet in zo’n korte tijd.
Het overbodig maken van de hulpverlener, hier is toch iedere vorm van werken op gericht?
Groet, mieke
Hallo Mieke,
Ja dat ben ik ook vaak tegengekomen.
Maar of iedere hulpverlener / adviseur er altijd op gericht is zichzelf zo snel mogelijk overbodig te maken? Ik vraag het me af. Maar het lijkt me wel een goed doel
Zoals steeds: Wat is hier het ‘probleem’? Wie heeft er een probleem?
Dat iemand zich bedreigd voelt door mijn handelen is zijn probleem!
Hoe ik reageer op iemand die aangeeft zich bedreigd te voelen door mijn handelen, is mijn probleem (althans wanneer ik van deze ‘vaststelling’ een probleem wil maken!).
Wanneer je oplossingsgericht wil werken start je best eerst met de vraag: Voor welk probleem zoek ik een oplossing? Wie is eigenaar van dat probleem?
Mijn vaststelling: zowel leraren, artsen, therapeuten als managers houden niet van mensen die sterk zelfredzaam zijn en die niet naar hen willen opkijken als ‘zij die het beter weten’. Om leerlingen, patiënten, medewerkers, … te kunnen beschouwen en behandelen als gelijke heb je een andere kijk nodig op ‘leren’, ‘ziek zijn’, ‘genezen’, ‘hulp vragen’, ‘hulp verlenen’ en ‘management’. Die andere kijk wordt tot op vandaag niet aangeleerd.
Zelf maak ik geen probleem van deze vaststelling. Ik blijf vragen stellen zonder op te kijken (of neer te kijken!). Ik was/ben dan ook in de ogen van anderen een vervelende leerling en een lastige patiënt. Maar ook van deze vaststelling maak ik geen probleem. So what?
Natuurlijk is het zo dat veel consultants (en anderen in de helping professions) niet vies zijn om een vervolgopdracht binnen te halen. En voor die vervolgopdracht heeft een client wel een probleem nodig. Dus het probleem moet niet helemaal worden opgelost, er moet nog wat overblijven voor een volgende opdracht.
Tja, het risico in zo’n discussie is dat je snel in oordelen vervalt (“zij willen afhankelijke klanten” of “zij zoeken vervolgopdrachten ten koste van de klant”) en jezelf op een morele troon zet (“ik ben niet zo”).
Als ik naar mezelf kijk merk ik regelmatig de behoefte om de redder te zijn (“zonder mij redt deze klant het niet”) en de angst om overbodig te zijn (“niemand heeft mij nodig”).
Ik weet dat dit geen goede drijfveren zijn voor een vruchtbare coachingsrelatie, maar weet ook dat het geen zin heeft om zulke gedachten door morele oordelen te vervangen.
Ik heb mezelf aangeleerd om als ik dergelijke behoeftes voel opkomen, een soort mini-sessie met mezelf te houden. Op zulke momenten ga ik juist even mee met de fantasie van de veelgevraagde supercoach met vele dankbare klanten, om dan te kijken wat ik in die fantasiewereld zou doen: geweldig coachen. Wat zou dat opleveren: krachtige, zelfstandige, autonome klanten, die mij waarderen voor mijn ondersteuning. En hoe zou ik met zulke zelfstandige, enz. klanten omgaan? Om vervolgens die houding in te gaan nemen naar de klant die op dat moment tegenover mij zit.
Deze interne coaching gaat heel snel en verandert de manier waarop ik naar mijn klant kijk radicaal. Juist door mee te gaan met mijn wellicht wat kinderlijke fantasiën, lukt lukt het me mijn klant als competent te benaderen.
Mijn advies: kom je consultants, coaches, therapeuten tegen die uitgaan van de afhankelijkheid van de klant, oordeel dan niet meeteen, maar vraag door naar hun beeld. Wat levert hun benadering op? Waaraan herkennen ze het succes van hun aanpak? Zien ze daar al wat van? Enfin, de gebruikelijke oplossingsgerichtte benadering: onderzoeken in plaats van oordelen.
Beste Coert,
Vast aan het middel, ben ik het verder met Leon eens, dat het gaat om jezelf als coach/consultant overbodig te maken ipv bezig te zijn met hoe andere professionals dat ervaren. Wat maakt dat je die vraag stelt? Wat maakt dat jij je er druk over maakt?
In iedere goede coach/supervisieopleiding leer je dat jezelf als coach/supervisor overbodig maken het doel is. Ik ben dan ook van mening dat je als professionele coach/consultant meerdere methoden moet kunnen beheersen en inzetten om de klant verder te helpen.
Als coach/supervisor leg het mijn klanten altijd voor. Je kunt dit op verschillende manieren benaderen: het probleem onderzoeken en zo tot een oplossing komen. Of vanuit nu naar een oplossing zoeken. Afhankelijk van wat de vraag is en wie de persoon is, kan het belangrijk zijn voor diegene om toch eerst het probleem te onderzoeken. Maar soms doet dat er helemaal niet toe, is het tijd en energieverspilling en is oplossingsgericht werken beter.
Als ik je verhaal goed lees, worden therapeuten, coaches en consultanten als professionals inhoudelijk gelijk gesteld door de ‘bedreigde’ therapeut, consultant en jou. Maar m.i. zit daar een verschil tussen. Als supervisor bewaak ik de soms dunne grens van supervisor en therapeut. Bij supervisie blijft het gaan om de persoonlijke ontwikkeling in de beroepsvorming van de klant. Bij therapie gaat het om niet verwerkte persoonlijke voor de klant ingrijpende gebeurtenis/trauma. Als ik merk dat het daar om gaat, adviseer ik om daarmee naar een therapeut te gaan, omdat het buiten mijn vakgebied valt.
Uiteindelijk gaat het erom dat je de klant goed bediend. Als die met behulp van jou, uit zichzelf heeft gehaald wat er in zit om weer zelfstandig verder te kunnen, dan is het doel behaald. Of het nou een kort of langdurig traject is geweest. De klant zal dit doorvertellen aan anderen en dat is de beste reclame.
Dus doe waar je goed in bent en wat je moreel juist vind om te doen is mijn advies en laat anderen dat ook doen.
Groet!
Beste Francis, Michiel, Jaap en Miny,
Hartelijk dank voor jullie reacties.
Jaap, wat me in jouw reactie aanspreekt is het uitgangspunt om niet te snel te oordelen over dit soort uitingen en te onderkennen dat je zelf ook dit soort neigingen kunt hebben. Zowel de therapeut als de consultant hadden vermoedelijk eerder goede bedoelingen (klanten moeten gedegen geholpen worden door ons experts) dan slechte (hoe kunnen we klanten afhankelijk maken van ons). Door er zo naar te kijken is het makkelijker om geen last te hebben van dit soort uitingen en om er begrip voor te hebben. Francis en Miny, misschien was ik er niet duidelijk genoeg over maar het was zozeer dat ik me druk maakte over wat deze mensen zeiden of dat ik er last van had. De reden om over de vraag na te denken was vooral om te bedenken hoe het beste om te gaan met deze beleving van oplossingsgericht werken door mensen met een andere aanpak.
Dag Coert,
De reactie van de consultant die jij citeert, prikkelt me meer dan de vraag die je stelt.
Los van de voorkeur voor aanpakken of methodes die elke consultant of adviseur heeft lijkt me een veel interessantere vraag:
Wat is er mis mee als consultants of adviseurs zich overbodig maken?
Moet een consultant of adviseur niet juist nastreven om zijn opdrachtduur zo kort mogelijk te houden en de klant niet afhankelijk van hem te laten zijn of worden?
Ik denk dat deze vragen de ethiek en de integriteit van ons vakgebied raken.
Vriendelijke groet,
Leon Dohmen