Leo Tolstoy (foto) zei ooit:“I know that most men, including those at ease with problems of the greatest complexity, can seldom accept even the simplest and most obvious truth if it be such as would oblige them to admit the falsity of conclusions which they have delighted in explaining to colleagues, which they have proudly taught to others and which they have woven, thread by thread, into the fabric of their lives.”
De meeste mensen vinden het inderdaad moeilijk om open te staan voor nieuwe feiten en om hun zienswijzen en overtuigingen aan te passen in overeenstemming met deze feiten. Ik heb gemerkt dat ik ook af en toe geworsteld heb met het feit dat sommige van de professionele opvattingen die ik had geleidelijk aan begonnen te schuiven toen ik meer begon te leren. Ik denk dat wat het een beetje moeilijker maakte is dat ik al over mijn professionele meningen had gepubliceerd. Een paar voorbeelden van onderwerpen zijn: intelligentie, het sterktenperspectief, complimenteren. Wat betreft intelligentie: ik zag intelligentie vroeger als iets dat grotendeels vastlag; nu heb ik geleerd dat het veel juister en bruikbaarder is om intelligentie te zien als iets dat ik behoorlijke mate ontwikkelbaar is. Wat betreft sterktes: ik dacht dat een van de essenties was van oplossingsgericht werken en van positieve psychologie was om een verschuiving te doen plaatsvinden van focusen op zwaktes naar focusen op sterktes. Nu ben ik er van overtuigd dat het juister is om de verschuiving anders in te kaderen: van een fixatie op het proberen te begrijpen waarom iets niet werkt naar een focus op uitvinden wat werkt. Wat betreft complimenten: ik dacht dat het nuttig was om veel complimenten over eigenschappen van mensen te geven; nu ben ik er van overtuiged dat dit niet het geval is; het is heel waardevol om aanmoedigend en waarderend te zijn maar het is beter om je compliment te richten op wat de andere persoon effectief heeft gedaan dan op een of andere veronderstelde eigenschap.
In elk van deze gevallen moet ik toegeven dat ik het helemaal niet zo gemakkelijk vond om toe te geven aan mezelf en aan anderen dat mijn eerdere zienswijzen niet juist waren. Hier ben ik niet de enige in. Iedereen is geneigd dit moeilijk te vinden. Sociaal psychologen kunnen uitleggen waarom. Leon Festinger (foto) en zijn collega’s ontwikkelden de theorie van cognitieve dissonantie die zegt dat een conflict tussen bepaalde overtuigingen en bepaalde feiten of gedragingen een psychologische spanning veroorzaakt waar we van af willen. Het verrassende is dat we meestal niet onze overtuiging veranderen (of ons zelfbeeld) maar dat we in plaats daarvan het feit verkeerd weergeven of waarnemen (dat heb ik niet gedaan! of: dat is niet wat er gebeurd is!). Dissonantie is het lastigst wanneer of zelf-concept bedreigd wordt (als dat is wat er gebeurd is, moet ik wel oneerlijk zijn maar dat ben ik niet dus dat kan niet gebeurd zijn!). Dit proces heeft zelfrechtvaardiging, wat niet hetzelfde is als liegen; we nemen daadwerkelijk verkeerd waar of we herinneren ons iets echt verkeerd.
In hun boek Mistakes were made but not by me, schrijven auteurs Carol Tavris en Elliot Aronson (foto’s) een interessant passage die relevant is voor professionals die werken in de hulpverlenende sector (doktoren, therapeuten, coaches, etc.):
“Geen van ons vindt het leuk om erachter te komen dat we verkeerd zaten, dat onze herinneringen verdraaid waren of zelfgefabriceerd, of dat we een beschamende professionele fout hebben gemaakt Voor mensen in de genezende professies zijn de belangen in het bijzonder hoog. Als je een set van overtuigingen hebt die richting geven aan je handelen en je leert dat een aantal van die overtuigingen verkeerd zijn dat moet je ofwel toegeven dat je verkeerd zat en je aanpak veranderen, of je verwerpt het nieuwe bewijs. Als de fouten niet te bedreigend zijn voor je deskundigheid en als je je handelen niet publiek verdedigd hebt dan zul je waarschijnlijk je aanpak willen veranderen, dankbaar dat je een betere aanpak hebt gevonden. Maar als sommige van die fouten de problemen van je clienten ernstiger hebben gemaakt … dan heb je een serieuze dissonantie op te lossen.”
Tags: carol tavris, cognitieve dissonantie, elliot aronson, leon festinger, mistakes were made but not by me, zelfrechtvaardiging
2 Reacties
Hallo Frederieke, Dank je voor je reactie. Ik vind het interessant dat jij de rol van het management van zorginstellingen bij dit onderwerp betrekt. Zij kunnen denk ik inderdaad een belangrijke faciliterende (maar ook belemmerde) rol spelen bij het leren van de professionals. Continu in beweging lijkt mij een goede beschrijving van wat nodig is.
Hoe digitaal is de denkwereld van de professional in de zorg? De professional “is gewend” zijn eigen beliefs te creeren en te volgen, daar waar evidence based handelen nog niet voorhanden is. De professional blinkt uit in het inzoomen op zijn client en komt tot zijn recht als hij de kans krijgt observerend te veranderen, in dialoog met zijn collegae, met behoud en fine-tuning van het goede. Ik denk dat dat alleen mogelijk is als de manager hem die mogelijkheid biedt. Dus niet digitaal, niet goed of fout, maar continu in beweging, op weg naar dezelfde eindstip.