NOAM Trainingen: vooruit in oplossingsgericht werken
Iemands gevoel van eigenwaarde proberen te vergroten kan onwijs zijn. In een eerder bericht heb ik uitgelegd dat het idee dat we ons eerst goed moeten voelen over onszelf om goed te kunnen functioneren onjuist is. Het functioneren van mensen proberen te verbeteren door hen uitbundig te complimenteren werkt niet. In werkelijkheid kan het stimuleren van iemands gevoel voor eigenwaarde leiden tot een onrealisitisch positief zelfbeeld, een gebrek aan zorg om anderen, een neiging om negatieve feedback van de hand te wijzen, de eigen fouten te trivialiseren, minder verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen negatieve gedragingen en agressiviteit.
Proberen om iemands zelfcompassie te vergroten lijkt wijzer. Recent schreef Steve Safigan hierover een interessant artikel. Volgens Kristin Neff (foto) heeft zelfcompassie drie hoofdcomponenten: zelfvriendelijkheid, gemeenschappelijke menselijkheid en mindfulness. Research laat zien dat het vergroten van zelfcompassie samenhangt met positieve effecten zoals tevredenheid over het eigen leven, wijsheid, optimisme, nieuwsgierigheid, leerdoelen, sociale verbondenheid, persoonlijke verantwoordelijkheid en emotionele weerbaarheid maar niet met de bovengenoemde nadelen van het vergroten van eigenwaarde.
In oplossingsgerichte coaching en therapie zijn er verschillende manieren om de zelfcompassie van cliënten te ondersteunen. In het vorige bericht noemde ik al normaliseren. Rodney Daut zei het hierover het volgende: “mensen hebben meer compassie voor zichzelf hebben en minder negatief gevoel over zichzelf wanneer ze zien dat anderen dezelfde problemen hebben als zij. Onderzoekers noemen dit ‘common humanity’. En het lijkt erop dat dat is wat je doet als cliënten helpt in oplossingsgericht werken”. In aanvulling hierop hebben oplossingsgerichte professionals een houding van waardering en erkenning tegenover hun cliënten. Ze tonen begrip, acceptatie en erkenning voor wat cliënten dan ook naar voren brengen, ook voor wat ze zeggen over hun problemen en hoe zij zich voelen over hun problemen. Ze confronteren niet en ze bekritiseren niet maar blijven mild. Dit alles maakt het gemakkelijker voor cliënten om zichzelf ook met compassie te bekijken.
Oplossingsgericht werken biedt niet allen goede manieren om zelfcompassie te bevorderen , mijn subjectieve beleving is tevens dat, over de jaren heen, er in oplossingsgericht werken een geleidelijke verschuiving optreedt van het bevorderen van zelfwaardering naar zelfcompassie. In het verleden neigden oplossingsgerichte professionals ernaar om meer directe persoonsgerichte complimenten te geven (“Jij bent een intelligente persoon!”) terwijl tegenwoorden ze meer geneigd zijn om indirecte procescomplimenten (“hoe heb je het voor elkaar gekregen om deze moeilijk taak te volbrengen?”). In het plaatje hieronder geeft de pijl deze verschuiving weer.
In het licht van de discussie over zelfwaardering versus zelfcompassie lijkt deze verschuiving belangrijk (dus als deze verschuiving niet feitelijk aan het gebeuren is maar slechts een geval van wishful thinking van mij dan betoog ik hierbij graag dat hij zou moeten plaatsvinden). Directe en persoonsgerichte complimenten creëren een risico van het uitlokken van de negatieve consequenties die een toegenomen zelfwaardering met zich mee kan brengen. Dit bericht toont empirisch bewijs voor deze bewering. Indirecte procescomplimenten lijken wat dit betreft veel veiliger. Bovendien lijken ze bruikbaarder omdat ze een beschrijving opleveren van wat goed heeft gewerkt wat mogelijk goede ideeën oplevert voor toekomstig gedrag.
9 Reacties
Bedankt Brigitta!
Coert Visser
Dag Coert,
Roos Vonk, hoogleraar in Nijmegen houdt zich ook met ‘Zelfcompassie’ bezig. Doet onderzoek en schrijft er over, misschien zitten daar ook nog interessante aanknopingspunten in.
Met groet,
Wilga Janssen
Focus op het proces/de inspanning (veranderbaar, leerbaar), niet op de persoon (star) is de kern van het werk van Carol Dweck, zoals beschreven in Mindset (2006). Misschien aardig om eens te herlezen 
Ook Martin Seligman verzet zich al jaren tegen de vergissing van de ‘self-esteem movement’ die het paard achter de wagen wil spannen, namelijk: eerst het goede gevoel, dan de prestatie. Terwijl het toch zo logisch is dat het andersom werkt.
bedankt Wilga
Beste Saskia, Bedankt. Zowel Seligman als Dweck zijn mij heel goed bekend. Heb je mijn interview met Carol Dweck uit 2006 al eens gelezen?
Dat heb ik Coert, daarom was ik juist een beetje verbaasd dat Dwecks ideeën over de ‘growth’ en ‘fixed’ mindset hier niet werden genoemd. Ook dat de vergissing van de ‘self-esteem movement’ nog steeds zoveel navolging vindt, is vrij verbazend. Misschien dat het concept zelfcompassie kan bijdragen aan verbetering.
Beste Saskia, Dat begrijp ik en dat vind ik ook. Vandaar dat ik de link naar mijn bericht over procescomplimenten heb opgenomen (dit is in belangrijke mate afgeleid van Carol Dweck’s werk.
Ik zie inderdaad dat veel mensen nog steeds dat self-esteem movement idee toepassen en dat is wat mij betreft bijzonder jammer. Dat is voor mij ook een reden om er af en toe even iets over te schrijven.
Soms kom ik zo’n artikel tegen dat samenvat wat ik al lange tijd in me draag, van waaruit ik ook werk maar dat ik tot dusver niet heb kunnen verwoorden.
““mensen hebben meer compassie voor zichzelf hebben en minder negatief gevoel over zichzelf wanneer ze zien dat anderen dezelfde problemen hebben als zij. Onderzoekers noemen dit ‘common humanity’. ”
En dan die term ‘normaliseren’ er bij. Het hierboven geschrevene sluit naadloos aan op mijn ervaringen in de praktijk en met het oplossingsgericht werken.
Het maakt enorm verschil of ik zeg: ‘wat ben jij een krachtig mens’ of zeg ‘waar haal je de kracht vandaan om dit te doen’.
Je ziet een cliënt in het laatste geval denken: oh jee, ja, mmm, ja idd, ik heb daar kracht voor nodig, verdomd, nu je het zegt, dat heb ik toch maar mooi voor elkaar gekregen. Met als gevolg een positievere kijk op zelfwaarde.
In het eerste geval, direct complimenten geven is de eerste neiging om dat af te wijzen of te scharen onder het kopje: ‘het is toch gewoon’, of ‘dat zou iedereen kunnen of gedaan hebben enz.
Indirect complimenteren is duizend keer krachtiger is mijn ervaring.
Dank voor het delen!!
Ik stuitte overigens vandaag op de filosoof Levinus, die lijkt me vooralsnog van de tak oplossingsgericht werken, ‘even’ die boekwerken doorspitten.