Leef (on)bewust?!

Door Marco Buschman

Hoe bewust maken we beslissingen en handelen we daarnaar? Een vraag waar niet makkelijk antwoord op kan worden gegeven. Onder meer Ben Tiggelaar stelt dat slechts 5% van onze handelingen bewust en gepland is en dat maar liefst 95% onbewust én automatisch gedrag is! Of de cijfers nu volledig correct zijn of niet, feit is dat uit steeds meer onderzoek blijkt dat een belangrijk deel van ons gedrag automatisch is. Na afloop ‘bedenken’ we vervolgens een rationele verklaring waardoor we ons gedrag als logisch ervaren. Enkele voorbeelden ter onderbouwing.

Voorbeeld 1. Een willekeurige groep mensen werd gebeld met de vraag ‘Hoe gelukkig bent u?’ en ‘Hoe tevreden bent u met uw leven?’. Ze moesten de vragen beantwoorden op een schaal van 1 tot 9, waarbij 9 betekende dat mensen extreem gelukkig en tevreden zijn. De mensen werden daarbij onder verschillende weersomstandigheden gebeld. Wat blijkt? Op een zonnige dag gaven mensen gemiddeld een 7 als antwoord, terwijl mensen op een bewolkte dag niet verder kwamen dan 4,8. Dus, als je ooit gevraagd wordt of je gelukkig bent, kijk dan eerst even wat voor weer het is. Het kan je antwoord beïnvloeden.

Voorbeeld 2. Aan twee groepen studenten werd gevraagd om een lijst met reeksen van 5 woorden zo snel mogelijk om te zetten in zinnen van 4 woorden. Bijvoorbeeld: ‘schoenen, geef, vervang, oude, de’ wordt dan ‘vervang de oude schoenen’ (1 woord blijft over). Daarbij kreeg de ene groep reeksen waar woorden inzaten als agressief, vrijpostig, ruw, lastigvallen, verstoren, binnendringen en inbreuk. De tweede groep kreeg reeksen met woorden als respect, zorgzaam, waarderen, geduldig, toegeven, beleefd en galant. Na afloop van de test werd de student gevraagd om aan de onderzoeksleider een nieuwe test te vragen. Echter, als ze daartoe de gang inliepen stond hij in gesprek met iemand anders met zijn rug naar de student toe. Wat blijkt? De studenten die aan de reeksen hebben gewerkt waarbinnen ‘ruwe’ woorden zijn opgenomen (en daarmee zijn ‘geprogrammeerd’ met ruwheid) onderbreken de onderzoeksleider gemiddeld na 5 minuten. Maar van de studenten die ‘geprogrammeerd’ zijn met beleefdheid bleek de overgrote meerderheid (82 procent) het gesprek helemaal niet te onderbreken. Wie weet hoe lang ze in de gang zouden zijn blijven staan, met een beleefde en geduldige glimlach op hun gezicht, als het experiment niet na tien minuten beëindigd was?

Voorbeeld 3. Een groep mensen werd in een winkel gevraagd aan te geven welke van de vier naast elkaar gelegen panty’s ze het beste vonden. Wat blijkt? Over het algemeen koos men daarbij voor de panty die het meest rechts lag. Daarbij gaf men redenen op als ‘deze is gewoon het mooiste’ of ‘ik denk dat deze het stevigst is en dus het langste meegaat’. Allemaal onzin, de vier panty’s waren namelijk precies hetzelfde. Wat het onderzoek laat zien is dat de proefpersonen voornamelijk hebben gekozen op basis van positie en daar zelf een andere verklaring aan geven.

Voorbeeld 4. Mensen met kinderen herkennen ongetwijfeld de volgende situatie. Je geeft je kind te eten en je doet daarbij zelf je mond open. Logisch toch, want daarmee stimuleer je dat je kind ook zijn mond open doet en kun je hem eten geven. Wat blijkt? Feitelijk zijn wij meestal degenen die imiteren. In 80% van de gevallen is het eerst het kind dat zijn mond open doet, waarna wij het gedrag kopiëren! Overigens blijkt ook uit onderzoek dat wij personen die ons gedrag imiteren over het algemeen aardiger vinden. En omgekeerd werkt het ook. Van mensen die wij aardig vinden gaan we eerder hun gedrag imiteren.

De uitdaging aan jou is om een test te doen die het verschil inzichtelijk kan maken tussen je bewuste en onbewuste denkpatronen. Maak daartoe deze etniciteittest (https://implicit.harvard.edu/implicit/netherlands/). Het maken van de test kost je maximaal 10 minuten. Na afloop zou het kunnen zijn dat blijkt dat je onbewuste denkpatronen onverenigbaar zijn met je bewuste officiële waarden.

Mocht je meer over de werking en de kracht van het onbewuste willen lezen dan kan ik ‘Het slimme onbewuste’ van Ap Dijksterhuis en ‘Intuïtie’ van Malcolm Gladwell van harte aanbevelen.

Geniet van je (on)bewuste inzichten!