De vooringenomenheid van de psycholoog (2): situationele effecten onterecht toewijzen aan persoonlijke eigenschappen

Door: Coert Visser Gepubliceerd op 27 sep, 2010 in de rubriek Onderzoek, Uitspraken
Kennisbank onderwerpen: Oplossingsgericht managen

Opleiding

Boek van de week

Agenda

Masterclass

De Survey Besluitvorming (www.thedecisioncompany.nl) geeft een goed beeld over hoe wij beslissingen nemen. We nemen beslissingen, ook als het probleem en zijn consequenties onduidelijk zijn.[...]

In dit bericht heb ik geschreven dat ik denk dat onafhankelijke variabelen in de positieve psychologie meestal te beperkt gekozen worden door een overaccentuering van sterktes en deugden als mogelijke oorzaken van menselijk functioneren en door te weining aandacht te besteden aan contextuele, situationele en structurele factoren. Ik schreef dat het goed zou zijn om meer aandacht te geven aan deze situationele gedragsdeterminanten.

In dit bericht citeer ik Claude Steele, provost van Columbia University, die in zijn boek Whistling Vivaldi, hetzelfde punt benadrukt door te zeggen: “Ik ben een psycholoog met de vooringenomenheid van een psycholoog, die van het zoeken in mensen naar de oorzaken van hun gedrag en prestaties. [...] Psychologen concentreren zich op het interne, het psychologische [...] We benadrukken dingen die te maken hebben met de actor – karakteristieken, persoonlijkheidstrekken, enzovoorts – die plausibele verklaringen lijken voor gedrag. En we onderschatten, als oorzaken van gedrag, de dingen die we niet zo goed kunnen zien, namelijk de omstandigheden waaraan we ons aanpassen.”.

Jeffrey Pfeffer (foto), beargumenteert hetzelfde: “Veel van de onderzoeken naar persoonseigenschappen doen bijna geen moeite om te controleren voor plausibele situationele factoren die de resultaten ook zouden kunnen verklaren”. Een belangrijk gevolg van het nalaten om te controleren voor situationele oorzaken is dat de unieke effecten van situaties en eigenschappen onmogelijk te ontvlechten zijn en dat de mogelijkheid bestaat dat situationele effecten ten onrechte worden toegekend aan dispositionele oorzaken.”

7 Reacties

Nanda Verbeek: 27 sep 2010

Ook een leuke om over na te denken: En we onderschatten, als oorzaken van gedrag, de dingen die we niet zo goed kunnen zien, namelijk onze percepties van de omstandigheden waardoor we ons aanpassen.

Coert Visser: 27 sep 2010

Goed gezegd! Helemaal mee eens.

Coert Visser: 27 sep 2010

En ook nog onze verwachtingen gebaseerd op onze overtuigingen over werkelijkheid in het algemeen en onszelf in het bijzonder

Djoerd Hiemstra: 28 sep 2010

Ik heb heel wat positieve psychologie literatuur doorgewerkt, maar ik moet zeggen dat ik me helemaal niet herken in wat je schrijft. Binnen de positieve psychologie wordt nauwelijks onderzoek gedaan met persoonlijkheidseigenschappen als onafhankelijke variabele. Een groot deel van het onderzoek gaat over de effecten van omstandigheden (situationele factoren) op geluk: inkomen, relaties, opleiding, etc. Daarnaast is er veel onderzoek naar strategieen en interventies die het geluk kunnen verhogen. Het concept ‘strengths’ zit een beetje tussen persoonlijkheidseigenschappen en competenties in. Maar ook hier gaat het niet zozeer om het effect van deze eigenschappen, maar om de vraag hoe je deze eigenschappen kunt inzetten om meer voldoening te halen uit wat je doet. Volgens Lyubomirski wordt 10% van ons geluk bepaald door omstandigheden en 40% voor voluntary control. Ik kan me wel voorstellen dat je die 10% wat aan de lage kant vindt. Bijna al het onderzoek wordt gedaan in westerse landen, waar mensen materieel weinig te kort komen. Maar de nadruk ligt binnen de positieve psychologie sterk op veranderlijke factoren, niet op stabiele persoonlijkheidsfactoren.

Coert Visser: 28 sep 2010

Beste Djoerd,
Dank je voor je reactie. Het woord ‘perspoonlijkheidseigenschappen’ heb ik niet gebruikt dus het is wat lastig daarop te reageren (Claude Steele gebruikt het woord wel maar die heeft het niet specifiek over de positieve psychologie maar over psychologie in het algemeen).
Ik zou het erg op prijs stellen om voorbeelden te horen van jou van onderzoek binnen de positieve psychologie waarbij situationele factoren als onafhankelijke variabelen gebruikt worden. Naar mijn indruk gebeurt dit niet veel maar ik laat mij bijzonder graag overtuigen van het tegendeel.
Een iets uitgebreidere versie van mijn kritische kijk op de positieve psychologie kun je hier vinden: http://solutionfocusedchange.blogspot.com/2010/08/on-positive-psychology-my-worries-views.html
Nogmaals dank en ik laat me graag overtuigen van mijn ongelijk.

Djoerd Hiemstra: 28 sep 2010

Interventies die het welbevinden kunnen bevorderen:
http://www.faculty.ucr.edu/~sonja/papers/SL2009.pdf
De relatie tussen omstandigheden en welbevinden:
Deel 5: http://tiny.cc/lj63k
Hoofdstuk 5 of hoofdstuk 13: http://www.opus-bayern.de/uni-wuerzburg/volltexte/2007/2170/pdf/subjwellbeing.pdf

Coert Visser: 2 okt 2010

Hallo Djoerd, hartelijk dank! Zou je me iets verder op weg willen helpen?
In publicatie 1 en 3 die je stuurde komen de woorden situation, structure, context niet voor. Hoe zijn ze voorbeelden van onderzoek naar de invloed van situationele gedragsdeterminanten?
Publicatie 2 is een boek dat verschenen is voordat de term ‘positieve psychologie’ in zwang kwam. Ik erken dat Kahneman een van de psychologen is die wel degelijk oog heeft voor de situationele effecten op gedrag.
Waar ik op zoek naar ben om overtuigd te worden is voorbeelden van onderzoeken sinds het jaar 2000 door positieve psychologen waarin de effecten van situationele factoren op het floreren van mensen zijn onderzocht.
Mijn perceptie en zorg is dat die onderzoeken er weinig zijn. Als je voorbeelden specifieke voorbeelden kunt aangeven dan overtuigt dat mij dit dat die onderzoeken er dus inderdaad wel degelijk zijn.
Blijken het er ook nog eens veel te zijn – een substantieel deel van het positieve psychologie onderzoek- dan overtuig je mij dat mijn stelling onjuist was.

Uw reactie op deze bijdrage

  • Alle reacties die zich houden aan onze Code of conduct worden opgenomen.
  • Na het plaatsen kunt u uw reactie nog 30 minuten aanpassen.

Over OplossingsgerichtManagement.nl

Op deze site blogt Coert Visser over de toepassing van de oplossingsgerichte benadering in organisaties.

De OplossingsgerichtManagement Linkedin group

Volg OplossingsgerichtManagement op Twitter

Redactie