6 Kritische reflecties op het belang van doen wat werkt

Door: Coert Visser Gepubliceerd op 14 okt, 2010 in de rubriek Ongerubriceerd
Kennisbank onderwerpen: Oplossingsgericht managen

Doen wat werkt is één van de kernprincipes van oplossingsgericht werken. Doen wat werkt betekent dat wanneer je probeert iets te bereiken je goed oplet op wat werkt of wat heeft gewerkt in een vergelijkbare situatie en dat je daar meer van doet. Een ander aspect van doen wat werkt waar de meeste oplossingsgerichte professionals aan hechten is ‘If it ain’t broken, don’t fix it’ wat iets betekent als ‘wanneer iets niet verkeerd gaat, verander het dan niet’.’

In het algemeen ben ik een fan van het principe van doen wat werkt (de titel van mijn eerste boek was – je raadt het al – Doen wat werkt). Maar omdat ik geloof in de waarde van kritisch onderzoek en uitdagen wat je zelf denkt wil ik graag eens kritisch reflecteren op doen wat werkt en enige bezwaren, complicaties en beperkingen op een rijtje zetten. Hier zijn er zes:

1. Soms lijkt iets eerste te werken maar na enige tijd blijkt dat dat niet zo is: Je doet iets en in eerste instantie lijken de gevolgen van je gedrag positief te zijn maar na enige tijd ontdek je dat er ook negatieve gevolgen zijn. Dit is niet slechts een theoretisch voorbeeld. Carol Dweck heeft aangetoond dat het geven van complimenten over eigenschappen van kinderen (“Goed zo, je bent heel intelligent!”) in eerste instantie goed lijkt te werken (trotse glimlach) maar na enige tijd negatieve gevolgen blijkt te hebben (uitdagingen vermijden, gemakkelijk opgeven, niet geloven in het nut van inspanning, negeren van waardevolle kritische feedback, je bedreigd voelen door het succes van anderen, enzovoorts).

2. In sommige gevallen is doen wat werkt moeilijk omdat dingen soms extreem langzaam ‘werken’: er zijn veel voorbeelden van mensen die extreem succesvol geworden zijn in wat ze doen of deden maar die pas hun succes bereikt hebben na vele jaren van proberen en extreem veel mislukkingen en afwijzingen te hebben ervaren. Hoe verhoudt zich dit tot doen wat werkt? Hoe gemakkelijk zou het zijn geweest om 100 keer afgewezen te zijn te interpreteren als “dit werkt niet, laat ik maar iets anders proberen”.

3. Een overmatig vertrouwen op doen wat werkt kan er toe leiden dat je onderhoud verwaarloost: Als ‘If it ain’t broken, don’t fix it’ je favoriete interpretatie van doen wat werkt is, wees dan voorzichtig. Het kan ertoe leiden dat je onderhoudswerkzaamheden vergeet. Als je nooit de banden van je auto controleert en wacht tot ze klappen dan ga je waarschijnlijk te ver in doen wat werkt.

4. Een overmatig vertrouwen in doen wat werkt kan leiden tot het verwaarlozen van innovatie: Als je te eenzijdig werkt volgens het principe van doen wat werkt kun je hauw vergeten om te investeren in je toekomst wat je snel kunt gaan bezuren. Als je nooit aan lichamelijke beweging doet kan het zijn dat je lichaam blijft functioneren maar het kan zijn dat je serieuze gezondheidsproblemen opbouwt. Investeren in je toekomst (bijvoorbeeld door te studeren, een nieuw produkt te lanceren, een financiële buffer op te bouwen) kan niet-essentieel lijken. Het kan dus lijken alsof het niet werkt omdat er geen snelle opbrengsten zijn. Het kan zelfs uitermate lang duren voordat je plotseling merkt dat het allemaal de moeite waard was.

5. De complexiteit van situaties kan ertoe leiden dat het heel moeilijk is om te bepalen welke elementen werkten: Als je bijvoorbeeld een presentatie hebt gehouden die goed ging kun je zeggen dat wat je hebt gedaan werkte. Maar als je wat preciezer kijkt kan het moeilijk worden om te bepalen welke aspecten van je aanpak in welke mate bijdroegen aan de effectiviteit van je presentatie. Werkte de presentatie omdat je mooie slides had? Werkte hij omdat je een mooi blauw pak droeg met bijpassende das?  Werkte het omdat je je presentatie begon met een vraag? Of werkte je presentatie ondanks al deze diengen en was het vooral de duidelijke boodschap en de heldere structuur van je presentatie die werkte? Hoe bepaal je je antwoord op dit soort vragen?

6. Hoe weet je met welk niveau van ‘werken’ je tevreden kunt zijn? Stel je iemand voor die een bepaalde taak altijd heeft aangepakt volgens de stappen A-B-C-D-E. Zijn ervaring is altijd geweest dat het uitvoeren van deze taak in het begin moeilijk is maar dat na enige tijd het resultaat toch acceptabel is. Daar is hij op deze manier blijven werken. Dan, na 10 jaar, past hij de stappen per ongeluk in de verkeerde volgorde toe en laat hij zelfs één stap weg: A-C-E-B. Tot zijn grote verbazing verloopt het proces veel gemakkelijker dan normaal en is het resultaat veel beter. Na deze werkwijze enkele keren te herhalen wordt het duidelijk dat deze aanpak inderdaad gemakkelijker en beter werkt. 10 jaar lang heeft hij gedacht dat hij deed wat werkte. Maar nu hij een veel eenvoudigere en betere manier gevonden heeft betreurt hij dat hij zijn eerdere aanpak nooit gewijzigd heeft. Vergeleken met zijn huidige aanpak lijkt die eerdere aanpak nu helemaal niet te werken.

• Tweet