Mijn bericht van eergisteren noemde Sam Harris’ boek, The Moral Landscape: How Science Can Determine Human Values. Van oudsher hebben wetenschappers zich terughoudend opgesteld om uitspraken te doen over moraliteit en dit grotendeels overgelaten aan de filosofie en religie. Maar deze terughoudendheid is de laatste tijd aan het verdwijnen. Recent organiseerde Edge bijvoorbeeld een conferentie met als titel THE NEW SCIENCE OF MORALITY met de sprekers Roy Baumeister, Paul Bloom, Joshua D. Greene, Jonathan Haidt, Sam Harris, Marc D. Hauser, Joshua Knobe, Elizabeth Phelps en David Pizarro.
Een centraal thema van veel moraliteitswetenschappers is hoe menselijke morele gedragingen in onze gevormd zijn door zowel biologische als culturele evolutieprocessen. Matt Ridley is een auteur die hier veel over geschreven heeft.
In zijn boek The Origins of Virtue: Human Instincts and the Evolution of Cooperation, legt Ridley de paradox uit dat onze breinen door egoistische genen gevormd zijn om betrouwbaar en samenwerkend te zijn. Hij zegt dat we ons succes als soort danken aan deze sociale instincten. Hij legt uit dat moraliteit is waar onze samenlevingen op gebaseerd zijn. Kort samengevat is dit zijn redenering: 1) de samenleving is belangrijk omdat het arbeidsverdeling mogelijk maakt. Het maakt het mogelijk dat mensen zich specialiseren. En de som van al die gespecialiseerde inspanning is groter dan het geval zou zijn als we allemaal generalisten waren geweest. Met andere woorden: de maatschappij is synergie tussen specialisten. 2) om een harmonieuze maatschappij te hebben moeten we goed verbonden zijn met elkaar. Dit vereist dat we cooperatief, sociaal en betrouwbaar zijn. 3) Sociaal, cooperatief en betrouwbaar zijn is een manier om te floreren en evolutionair voordeel te bereiken. Deze eigenschappen zijn door evolutie in ons gevormd.
In zijn recente boek The Rational Optimist: How Prosperity Evolves, legt Matt Ridley uit dat ruilen de wortel van menselijke deugdzaamheid en welvaart is. Hij zegt dat wij als soort in staat zijn geweest om ons buitengewoon te ontwikkelen, niet primair doordat we zo dramatisch zijn geëvolueerd als individuen maar omdat menselijk intelligentie collectief is geworden op een manier die ons onderscheidt van alle andere soorten. Door te beginnen met het ruilen van dingen hebben wij arbeidsverdeling ontdekt, specialisatie door individuen voor wederzijds gewin. Specialisatie leidt tot expertise wat innovatie mogelijk maakt omdat het de specialist een reden en gelegenheid geeft om extra tijd te investeren in het verbeteren van producten en technieken en om nieuwe te ontwikkelen. Hierbij komt nog dat vriendelijkheid, tolerantie en beschaafdheid zullen toenemen doordat individuen die goederen geruild hebben zich zullen realiseren dat zij afhankelijk van elkaar geworden zijn. Op een grotere schaal, in complexe netwerken, geldt hetzelfde, mits vrijheid en rechtvaardigheid door regels wordt bewaakt. Hoe groter de gemeenschappen worden die met elkaar verbonden zijn, hoe meer specialisaties er ontwikkeld kunnen worden en hoe groter haar collectieve intelligentie kan worden. Deze video vat dit mechanisme samen.
Terug naar Sam Harris. Ik denk dat hij een goed punt maakt. Hij zegt dat moraliteit moet worden gedefinieerd door het floreren van bewuste wezens. En als wetenschap ons iets kan leren over hoe we welzijn kunnen bevorderen dan is moraliteit, in zekere mate, een wetenschappelijk onderwerp. Er schieten mij direct meerdere voorbeelden van hoe wetenschap iets kan zeggen over menselijk welzijn. Ik denk dat deze Harris’ redening ondersteunen. Ik noem er vier.
- De eerste is de positieve psychologie, die wat mij betreft gedefinieerd kan worden als de wetenschap van menselijk floreren. PP wetenschappers zijn bezig om steeds meer determinanten van menselijk welbevinden te ontdekken.
- Een tweede voorbeeld is ‘stereotype threat’. Stereotype threat is de neiging om negatieve stereotypes over je sociale categorie (etniciteit, geslacht, sexuele orientatie, leeftijd, nationaliteit, beroep, gezondheidsstatus, politieke voorkeur, etc.) te verwachten, waar te nemen en er door beïnvloed te worden. Stereotype threat kan schadelijk zijn door grote verschillen in prestaties en spanningen te veroorzaken tussen sociale groepen. Onderzoek heeft aangetoond dat deze schadelijke effecten met relatief kleine interventies kunnen worden voorkomen en geneutraliseerd. (lees meer).
- Een derde voorbeeld is onderzoek naar de relatie tussen gelijkheid in een samenleving en welbevinden in die samenleving. Onderzoek van Richard Wilkinson en Kate Pickett, twee Engelse epidemiologen, laat zien dat hoge niveaus van ongelijkheid in samenlevingen schadelijk zijn voor iedereen. Hun onderzoek laat zien dan hoge niveaus van gelijkheid een sterke positieve impact hebben op sociaal welbevinden en gezondheid (lees meer).
- Een vierde voorbeeld is het werk van Robert Frank, auteur van onder andere What price the moral high ground? Gebaseerd op recente theoretische en empirische inzichten in de economie, psychologie en biologie daagt hij de cynische kijk op mensen die lang dominant is geweest in de economische wetenschap uit. Aannames binnen de economie zijn dat mensen puur gedreven zijn door eigenbelang en opportunisme zijn niet valide en schadelijk. Hij komt tot de conclusie dat bij sociale en economische interactie puur egoïsme in het algemeen niet werkt en dat ethisch gedrag in het algemeen wel werkt. Hij zegt ook dat moreel gedrag spontaan kan ontstaan in competitieve omgevingen. Maar hij waarschuwt ook dat de manier waarop we die omgevingen structureren in sterke mate beïnvloedt hoeveel morele gedragingen we zullen aantreffen: “The mere possibility of spontaneous, self-sustaining moral behavior is a profoundly optimistic notion. But we must be careful not to become intoxicated by it. In particular, it provides no reason whatever to just sit back and allow events to unfold”.
