Een model van succes

Door: Coert Visser Gepubliceerd op 22 mei, 2011 in de rubriek Psychologie
Kennisbank onderwerpen: Weerstand tegen verandering, Concurrentiekracht

NOAM Trainingen: vooruit in oplossingsgericht werken

De effecten van succes zijn even interessant en belangrijk als de oorzaken van succes
Als we succes definiëren als het bereikt hebben van een gewaardeerde of gewenste toestand dan is het voor de hand liggend om te zeggen dat we allemaal geïnteresseerd zijn in succes. Het is daarom niet verrassend dat er veel aandacht uitgaat naar de vraag hoe we succes kunnen bereiken. Veel boeken en artikelen zijn geschreven over hoe je een succesvol individu kunt worden en hoe we succesvolle organisaties kunnen ontwikkelen. We zijn, met andere woorden, erg geïnteresseerd in de determinanten van succes. Hoewel er minder belangstelling lijkt te zijn voor de effecten van succes dan voor de determinanten van succes zijn deze even interessant. Hier is korte verkenning van dat onderwerp.

Zelf-bekrachtigende effecten van succes
Velen van ons hebben vermoedelijk wel eens gehoord van het zogenaamde Matteüseffect. Socioloog Robert Merton (1968, 1988) gebruikte deze term om het effect te beschrijven dat eminente wetenschappers over het algemeen meer krediet krijgen dan minder bekende wetenschappers voor gelijke prestaties. Het Matteüseffect was gebaseerd op een regel uit het bijbelse evangelie volgens Matteus: “Want wie heeft zal nog meer krijgen, en wel in overvloed, maar wie niets heeft, hem zal zelfs wat hij heeft nog worden ontnomen.” Dit Matteüseffect dat ook bekend is onder de naam het geaccumuleerde voordeel effect, is van toepassing op veel dingen. Wanneer iemand bijvoorbeeld veel geld of veel connecties heeft kan hij deze gebruiken om er meer van te verkrijgen. In zijn laatste boek, Everything Is Obvious: Once You Know the Answer, schrijft natuurkundige-socioloog Duncan Watts: “Succes leidt tot prominentie en erkenning wat op hun beurt weer leidt tot meer kansen om te slagen, meer hulpmiddelen waarmee succes bereikt kan worden en een grotere kans dat je volgende successen opgemerkt zullen worden aan jou toegeschreven zullen worden.” In cybernetische termen beschrijft het Matteüseffect een mechanisme van positieve feedback of zelfbekrachtigende feedback wat als volgt kan worden begrepen: A produceert meer van B wat op zijn beurt meer van A produceert. Aldus is er dus sprake van een virtueuze cirkel: succes is een determinant van verder succes.

Zelfremmende effecten van succes
In 1937 beschreef de Nederlandse historicus en journalist Jan Romein zijn wet van de remmende voorsprong die zegt dat het hebben van een voorsprong op een bepaalde gebied kan leiden tot 1) het afnemen van de stimuli om te streven naar verdere vooruitgang, 2) een terughoudendheid om zich aan te passen aan veranderingen en 3) een onvermogen om zich aan te passen aan veranderingen. Als resultaat hiervan wordt het individu of de groep die eerst een voorsprong had ingehaald door anderen. In cybernetische termen treedt een mechanisme van negatieve feedback op wat als volgt kan worden begrepen: A produceert meer van B wat op zijn beurt leidt tot een afname van A. Met andere woorden: de output van het systeem verzet zich tegen de input van het systeem wat het systeem stabiliseert. Dit negatieve feedback mechanisme kan een handicap voor het systeem worden wanneer de omgeving verandert en andere en hogere eisen stelt. Op deze manier kan het bestaan van succes leiden tot een afname in inspanningen wat kan toekomstig succes kan ondermijnen. Dit zelf-remmende effect van succes treedt alleen op wanneer: 1)  het volledig bereiken van de gewenste situatie is bereikt** en 2) wanneer het individu, de organisatie of het land in kwestie een voorsprong heeft op anderen. Wat moet worden opgemerkt is dat het goed mogelijk is dat voordat aan deze twee criteria voldaan is succes eerder een stimulerend effect op de motivatie om inspanningen te leveren heeft.

Een model van succes
Wat bekent dit dus? Is succes een facilitator van verder succes of een bedreiging? Het lijkt erop dat de zelfbekrachtigende en zelfremmende effecten tegelijk optreden. De zelfbekrachtigende effecten werken vooral in op succesdeterminanten zoals kansen, middelen en erkenning. Zelfremmende effecten lijken echter vooral in te werken op motivatie en inspanning. Hier is een poging om het bovenstaande te visualiseren:

Vraag: kloppend en nuttig?
Mijn vraag aan jou als lezer is: denk je dat dit een accurate en nuttige manier van kijken naar succes is? Heb je bewijs dat wat hier beweerd wordt juist of onjuist is? Laat met het weten. Als je denkt dat het onjuist is, hoe denk je dan dat het verbeterd kan worden? Als het juist is, hoe kan het praktisch bruikbaar zijn?

* thank you to careersintheory for your useful comment to an earlier version of this post.
** thank you to Natasha Parfyonova for suggesting a change in the model (remove arrow from opportunities to effort and add one to motivation) and for mentioning Carver and Sheier’s control theory of motivation. which says that motivation results from the perceived discrepancy between the current state of things (input) and the referent (or standard/ goal). When the goal has been achieved, there is no more discrepancy, which means there is no more motivation.

Tags: feedback, inspanning, Matteüseffect, model, motivatie, succes, virtueuze cirkel, zelfbekrachtigend, zelfremmend

• Tweet