Naar aanleiding van mijn post Over waarheid: we kunnen onjuist en onjuister van elkaar onderscheiden kreeg ik verschillende reacties. Eén antwoord bevatte de volgende opmerking: “Afgaand op wat ik begrijp van radicaal constructivisme (en ik denk dat ik dat ben) wordt de realiteit niet ontkend. Het is alleen zo dat “de echte realiteit” niet objectief gekend kan worden omdat er altijd een subject naar kijken, ofwel direct, dan wel indirect via apparaten. Dus elke kijk op de realiteit is waar in zichzelf en voor zichzelf. Maar dat belet mensen niet om met elkaar te praten over verschillende zienswijzen en om te komen tot een consensus over wat de echter realiteit is (of werkelijkheid “daar buiten” zoals constructivisten zeggen). Toen iedereen dacht dat de aarde plat was, was dat ook zo. Maar, op een dag, deed iemand een experiment en een meting en nam waar dat hij rond was. Persoonlijke ervaring ondersteunde die overtuiging en we moeten nog wachten op iemand die kan bewijzen dat de aarde toch plat of kubusvormig is. Dus we vertrouwen erop in die mate dat we onze twijfel laten varen en gaan er van uit dat de werkelijk ‘daarbuiten’ is dat de aarde inderdaad bolvormig is.”
Hier zijn mijn gedachten over dit onderwerp: Ik zou niet zeggen dat “elke kijk op de realiteit waar is in zichzelf en voor zichzelf..” Ik denk dat elke zienswijze waar kan lijken of voelen maar dit betekent niet dat deze ook feitelijk waar is. Ook zou ik niet zeggen: “Toen iedereen dacht dat de aarde plat was, was dat ook zo”. Ik zou zeggen: “Hoewel iedereen ooit dacht dat de aarde plat was, was dat feitelijk niet zo.” Het maakte misschien voor de meeste mensen weinig uit of hij wel of niet plat was en ze namen de veronderstelde platheid van de aarde voor waar. Dit was echter geen goede weerspiegeling van de werkelijke vorm van de aarde, die niet plat is.
Ik zou ook niet zeggen dat “de echte realiteit” niet kenbaar is. Hoewel ik het er mee eens ben dat we misschien nooit in staat zullen zijn om alles over de werkelijkheid te begrijpen zou ik over dit onderwerp liever niet in dualistische termen denken (kunnen we de objectieve werkelijkheid wel kennen of kunnen we dat niet?). In plaats daarvan pleit ik voor een meer continue manier van kijken waarbij we onderscheid maken tussen beweringen die minder of meer waar of onwaar zijn. We kunnen vrij objectief zegen dat de aarde niet plat is en we begrijpen vrij goed hoe leven zich volgens evolutionaire mechanismes ontwikkelt. Dit soort denken over wat waar is lijkt bij uitstek relevant voor als je een exacte wetenschapper bent. Maar ik geloof ook in sociale wetenschap die ook verder gaat dan de puur subjectieve ervaring en verder gaat dan ‘waar zijn we het over eens?’. Ik zeg niet dat ´werkelijkheid’ in de zin zoals ik hem hier bedoel altijd belangrijk is om met elkaar te bespreken. In veel situaties is een pragmatische aanpak van ´wat lijkt hier te werken?’ interessanter. Mijn oorspronkelijke bewering was dat het onwijs is om beide aspecten van rationaliteit geheel te negeren ((wat is waar? en wat werkt?).
Een andere reactie kwam van een wiskundelerares die tevens wiskunde studeert. Zij las dit deel van mijn artikel: De bewering dat de aarde plat is, is veel onjuister dan de bewering dat de aarde een bol is. Te zeggen dat de aarde een bol is benadert de werkelijkheid veel dichter dan te zeggen dat hij plat is, wat empirisch kan worden gecontroleerd. Als we zeggen dat alle beweringen equivalent zijn dan zo er geen maat voor vooruitgang meer zijn, dan zou er geen noodzaak voor bewijs en wetenschap meer zijn, dan zou de hele notie van onderwijs geen betekenis meer hebben. Ontkennen dat het mogelijk is dat de ene bewering verder van de werkelijkheid afstaat dan een andere is zeggen dat niets er meer toe doet.”, en zei: “Dat is net als bij een asymptoot, nietwaar?”
Mijn antwoord: Ja, ik denk dat de vergelijking met een asymptoot interessant is. In de wiskunde is een asymptoot van een functie of kromme een rechte lijn of een kromme waar de grafiek van die functie of die kromme willekeurig dicht toe nadert bij grote waarden van een van de variabelen. In de figuur hieronder is de stippellijn de asymptoot. Zoals je ziet benadert de curve de asymptoot steeds dichter. Dit is een interessante metafoor voor hoe kennis zich kan ontwikkelen. De asymptoot geeft de werkelijke toestand van de natuur, weer, onafhankelijk van onze interpretatie ervan.
Tags: aarde, asymptoot, kenbaar, objectief, plat, realiteit, rond, subjectief, waarheid
7 Reacties
helemaal mee eens, Willem
Beste Coert
Interessant thema
Zelf zou ik wel een onderscheid maken tussen de ‘natuurkundige werkelijkheid’ en de ‘sociale werkelijkheid’, hoe ongelukkig het onderscheid misschien ook is.
De natuurkundige werkelijkheid laat zich makkelijker fileren langs de lijn van de asymptoot. In zekere zin is er een natuurkundige werkelijkheid die voor een groot deel ‘objectief’ te ontdekken valt. Bij de sociale werkelijkheid ligt dat wat ingewikkelder, aangezien je dan ook te maken krijgt met ‘duiding en interpretatie’ van die sociale werkelijkheid op basis van een biografische bril. (persoonlijk en / of subcultureel) Ook al ben je dan in staat om het fenomeen redelijk scherp te omschrijven kan dan de betekenisgeving die mensen daaraan geven sterk uiteenlopen.
Managen en organiseren pendelt denk ik tussen de werelden van het redelijk goed objectiveerbare en het meer biografisch bepaalde. Dat maakt het ook zo’n interessant werkgebied. Het vraagt continue bezinning op de vraag wat is objectiveerbaar (kunnen we dat ook onderbouwen met feiten / onderzoek) en waar zit onze (biografisch bepaalde) betekenisgeving, Bij dat laatste doet zich dan de vraag voor of vanuit die mogelijk verschillende betekenisgeving toch tot een gedeelde visie of doelstellingen gekomen kan worden.
Willem de Vlaming
Bedankt Willem,
Ik ben het er wel mee eens dat sociale en psychologische verschijnselen heel moeilijke te onderzoeken en begrijpen zijn. Ook ben ik het ermee eens dat mensen dingen heel verschillend ervaren en er een verschillende betekenis aan toekennen. En ik vind het belangrijk om die dingen te onderkennen.
Het begrip sociale werkelijkheid kan denk ik behulpzaam zijn voor zover het een aspect van de werkelijkheid betreft dat alleen vanwege ons bestaat. Een voorbeeld van een aspect van de sociale werkelijkheid zou dan kunnen zijn: “Hoe aardig vinden wij elkaar?”
Ik zou het wel verstandig vinden om ‘sociale werkelijkheid’ zuinig in te vullen. Hoe is deze precies te onderscheiden van werkelijkkheid in het algemeen (of van natuurkundige werkelijkheid)? Het lijkt me onverstandig om “mijn beleving van de aarde is dat hij plat is” ook onder sociale werkelijkheid te scharen.
Bedankt Coert
Zuinig invullen lijkt mij een goed voornemen, de vorm van de aarde zou ik niet rekenen tot een sociaal geconstrueerde werkelijkheid. Maar het is wel zo dat opvattingen die wij als mensen hebben over de natuulijke werkelijkheid flink wat invloed heeft op de manier waarop wij onze sociale werkelijkheid invullen en zien.
De platheid van de aarde is daarmee geen sociale werkelijkheid op zich, maar de beleving van de aarde als plat zou je wel kunnen zien als sociale werkelijkheid. Of in ieder geval iets wat van invloed is op ons denken en handelen, en daarmee op de waarneembare sociale werkelijkheid.
“We blijven dicht bij de kust – anders vallen we er af”
In dat opzicht is er niet zoveel verschil met “wij vinden elkaar aardig” want dat bepaalt ook deels wat we doen.
Misschien is een ander onderscheid in termen nodig dan werkelijkheid…
Dat wat vanwege ons bestaat is vaak sterk bepaald door hoe wij aankijken tegen de zaken die ook zonder ons bestaan. (Al dan niet sterk vertekend zoals het idee van een platte aarde)
M vr Gr
Willem de Vlaming
bedankt Willem, In mijn linkedin groep solution-focused change (984 leden) heb ik vandaag een zeer lang discussie gehad over onder andere dit onderwerp. mocht je het interessant vinden om te lezen dan verzoek ik je je even aan te melden voor die groep: http://linkd.in/cVbZw6
Beste Coert en Willem
Sociale werkelijkheid? Dat is voor mij de werkelijkheid van menselijke relaties. Nog iets meer invullen? Ik vind het zinvol drie typen relaties te onderscheiden. De relaties tussen mensen. De relatie van mensen met zich zelf en de relaties van mensen met de natuur.
Telkens met het accent op relaties; dus hoe mensen met elkaar, met zichzelf en met de natuur omgaan en beleven.
Beste Coert
Interessante bijdrage; goed van toepassing op onze kennis over beter managen en organiseren!
Ik denk dat de ‘wiskundelerares’ een sterk punt heeft. De ene bewering is verder weg van de realiteit dan de andere. We moeten dus niet alles wat beweerd wordt over beter managen en organiseren over één kam scheren. Onder het mom dat iedereen recht heeft op een eigen mening en een eigen werkelijkheid. Eigen mening OK! Maar een eigen werkelijkheid die een ander dus ook maar als mogelijke werkelijkheid moet erkennen? Dit leidt tot een relativisme dat vooruitgang in onze kennis ontkent.
Ik gebruik graag het begrip ‘realiteitsgehalte’. Zo kunnen we stellen dat het realiteitsgehalte van onze kennis over de vorm van de aarde is toegenomen. Een formulering die mij ook bevalt is: Het ‘fantasiegehalte’ van onze kennis over de vorm van de aarde is afgenomen. Een dergelijke formulering maakt duidelijk dat onze kennis heel vaak nog niet af is. Daar moeten we ook weer niet te bescheiden in zijn want er zijn genoeg beweringen die voor 100% kloppen. Dan raken we dus wel degelijke de asymptoot. Voorbeeld: ‘Voor mij liggen 10 munten van 1 Euro’. Dat is onomstotelijk vast te stellen, voor mijn part met een representatieve steekproef.
Groet/Willem