Rubriek Coaching & advisering

In steeds meer gemeenten in ons land kunnen burgers die onenigheid hebben met hun buren ‘Buurtbemiddeling’ inschakelen. Onder leiding van twee bemiddelaars kunnen buren samen naar een voor beiden acceptabele oplossing zoeken. Het gaat hierbij om lichte vormen van overlast. De bemiddelaars zijn vrijwilligers. Zij dienen geschoold te worden voordat zij op pad gaan. Enkele maanden geleden werd ik benaderd door een welzijnsstichting om een basistraining ‘Buurtbemiddeling’ te geven aan zo’n groep vrijwilligers.

In de voorbereiding van deze training bestudeerde ik een paar bestaande cursusboeken. Wat ik daarin las, stuitte mij regelmatig tegen de oplossingsgerichte borst. Er wordt in dat materiaal bijvoorbeeld nadrukkelijk geïnvesteerd in de probleemdefinitie. En de bemiddelaars moeten de probleeminbrenger helpen om uit te vinden wat er precies gebeurd is. Er wordt ook gebruikgemaakt van ‘overtuiging’ als de beklaagde helemaal geen probleem ziet (bezoeker). Er wordt bovendien veel belang gehecht aan emoties, de bemiddelaars moeten er expliciet naar vragen als die niet aan de orde komen: ‘wat doet dat met u? wat voelt u daarbij? etc. Onder de voorbeeldvragen staan onder meer: waarom niet? wat speelt er nog meer? waarom zit je hier? en verder veel gesloten vragen.

• Tweet

NOAM Trainingen

Hier is nr. 2 van mijn 10 misvattingen over oplossingsgericht werken: “in oplossingsgerichte gesprekken is geen ruimte voor het uiten van emoties”.

Oplossingsgerichte interventies zijn primair gericht op gedrag, niet op emoties
In hun interventies begeleiden oplossingsgerichte professionals hun cliënten constant richting gedragsmatige beschrijvingen van hun gewenste situaties. Dit helpt cliënten om een gevoel van richting te krijgen, het stelt hen in staat om vooruitgang te monitoren en het geeft hen energie. Feitelijk is zo dat zo gauw positieve gedragsbeschrijvingen door cliënten is gemaakt, dit neiging in hen oproept om precies dat gedrag te gaan vertonen (meer daarover kun je hier lezen). Ik denk dat je terecht kunt zeggen dat er in de oplossingsgerichte aanpak minder nadruk ligt op emoties. In twee bekende oplossingsgerichte boeken (Interviewing for solutions en Handbook of solution-focused brief therapy wordt het woord ‘emotie’  in de index zelfs niet genoemd; hetzelfde geldt voor mijn boeken Doen wat werkt en Paden naar oplossingen).

• Tweet

Een tijdje geleden schreef ik het bericht 10 misvattingen over oplossingsgericht werken. Ik kreeg een paar verzoeken om iets meer uitleg te geven over elk van de genoemde punten van dit lijstje. Ik begin misvatting nr. 1 “In oplossingsgerichte gesprekken is het niet zinvol om over problemen te praten”.

Oplossingsgerichte gesprekken gaan meer over oplossingpraten dan over probleempraten
De oplossingsgerichte aanpak heeft duidelijk een positieve richting. Oplossingsgerichte coaches helpen hun cliënten om een helder beeld te vormen van wat ze willen bereiken en faciliteren het proces van het bouwen van oplossingen. Hier is een voorbeeld van een oplossingsgerichte coach continu helpt om de focus van het gesprek te verschuiven van negatief naar positief: Past present future X negative positive.

• Tweet

• Tweet

Oplossingsgerichte gesprekken draaien om het nut voor de cliënt. Een type vragen dat gebruikt wordt om dit te bereiken is de zogenaamde nuttigheidsvraag. Het nut van deze vragen is uiteraard om gesprekken voor cliënten zo nuttig mogelijk te laten zijn. Oplossingsgerichte coaches stellen nuttigheidsvragen aan het begin van gesprekken, tijdens gesprekken en aan het eind van gesprekken. Door nuttigheidsvragen te stellen wordt het gemakkelijk voor mensen om zich te concentreren op wat ze willen dat het gesprek gaat opleveren. Het helpt hen om zich hun doelen te herinneren en het gesprek aan deze doelen te koppelen. De vraag heeft een activerend effect.

Nu we het over nut hebben, hier zijn twee enigszins tegenintuïtieve gedachten over nut.

• Tweet

NOAM trainingen Doen Wat Werkt

Onderzoekers LaFountain en Garner (1996) deden ooit een onderzoek waarin ze oplossingsgericht werkende school counselors vergeleken met niet oplossingsgericht werkende counselors. Ze wilde weten hoe de gebruikte aanpak invloed had op de counselor. Als resultaten vonden ze dat oplossingsgerichte counselors minder uitputting rapporteerden en minder depersonalisatie en dat ze het gevoel hadden hun cliënten beter te kunnen helpen.

• Tweet

NOAM trainingen oplossingsgericht werken

Zoals veel onderzoek heeft aangetoond is autonoom functioneren van mensen nauw verbonden met de mate waarin ze welbevinden en goed functioneren bereiken. Hoe autonomer mensen zich voelen hoe groter de kans is dat zij zich goed voelen en dat zij goed functioneren. Betekent dit gevoel van autonomie dat mensen geen rekening hoeven te houden met externe waarden, eisen en verwachtingen? In het geheel niet. Autonoom functionerende mensen hebben essentiële waarden en regels die in de omgeving waarin ze opgroeien heersen, geïnternaliseerd en geïntegreerd. Hoe meer deze waarden en regels geïnternaliseerd en geïntegreerd zijn hoe autonomer de persoon zich zal voelen terwijl hij zich in overeenstemming met deze waarden en regels gedraagt. Wanneer ze volledig geïntegreerd zijn wordt de activiteit niet alleen als betekenisvol voor de persoon gezien maar is deze een geïntegreerd onderdeel van het systeem van waarden en overtuigingen geworden van dat individu en wordt de activiteit in hoge mate als vrijwillig ervaren.

• Tweet

“Dus je wilt graag dat het goed zal gaan … Waaraan ga je straks merken dat het goed gaat?” Ik ben als HR adviseur ingehuurd door een klein bedrijf. Een medewerker is uitgevallen met psychische klachten en ik bespreek de werkhervatting met hem. Tot zo’n 2 jaar geleden had ik die vraag nooit op deze effectieve manier kunnen stellen. Ik kan mijn haren wel uit mijn kop trekken als ik denk aan alle gesprekken die ik heb gevoerd en die ik zoveel beter had kunnen voeren. En wat geniet ik nu elke dag van het Oplossingsgericht Werken! In HR (Human Resources, ook wel Personeel en Organisatie) is dat nog een beetje pionieren; oude instrumenten Oplossingsgericht gaan toepassen. Bijvoorbeeld als het gaat om ziekteverzuimbegeleiding in organisaties.

• Tweet

Bij het gebruik van oplossingsgerichte schaalvragen is het belangrijk om de schaalankers, vooral de 10-positie zorgvuldig te definiëren. Schalen werken vaak het beste als de 10-positie niet zo zeer in ideale termen wordt omschreven (de ideale toekomst) maar in plaats daarvan in termen van een situatie die goed genoeg is (de gewenste situatie). Het definiëren van de 10-positie als ideaal wordt ontraden om twee redenen. De eerste reden is dat de ideale situatie er een is die nooit bereikt zal worden. Probleemloze, ideale situaties komen niet voor. Er zijn altijd problemen, uitdagingen, spanningen en dergelijke, die horen bij het leven. Het is dus niet realistisch om de 10 als ideaal te definiëren. De tweede reden is dat het definiëren van de 10 als ideaal er toe leidt dat de cliënt zijn huidige situatie lager zal inschatten. Bij een 10 die u definieert als ideale situatie scoort de cliënt zichzelf misschien op een 2, terwijl hij bij een 10 die gedefinieerd is als de situatie waar u tevreden over zou zijn misschien wel een score 4 of 5 zou geven. Kortom, het te rooskleurig definiëren van de 10-positie kan demotiverend werken.

• Tweet