Rubriek Mensen

Lange tijd hebben coaches, therapeuten, counselors en adviseurs hun rol gezien als experts op wier advies hun cliënten zouden kunnen en moeten leunen. Gedurende de tweede helft van de 20e eeuw begon dit heel langzaam een beetje te veranderen. In 1958 schreef Ludwig Wittgenstein in zijn boek Philosophical Investigations:

“Een … probleem heeft de vorm: “Ik weet mijn weg niet.”

In de oplossingsgerichte benadering helpen professionals hun clienten om zich een duidelijk beeld te vormen van wat ze willen bereiken en ze helpen hen om dingen te vinden die ze kunnen doen om stappen in de gewenste richting te zetten. Hierdoor worden clienten als het ware de helden van het oplossingsgerichte proces. In 1994 schreef Steve de Shazer, medebedenker van de oplossingsgerichte aanpak, in zijn boek Words were originally magic, het volgende hierover:

“Vaak beginnen clienten aan het eind van een sessie hun weg te weten of ten minste het vertrouwen te krijgen dat ze hun weg zullen vinden.”

• Tweet

NOAM trainingen oplossingsgericht werken

“Ik heb zorgvuldig gewerkt om menselijke gedragingen niet te bespotten, te betreuren of te hekelen maar om ze te begrijpen.”

~ Baruch Spinoza, Bron: Tractatus Politicus (Ik vond dit citaat in dit boek).

Toen ik dit citaat last moest ik denken aan de oplossingsgerichte benadering waarin een coach of therapeut geduldig probeert te begrijpen wat een cliënt bedoelt en wil bereiken. Wanneer een cliënt iets doet of zegt dat op het eerste gezicht vreemd lijkt, kan de oplossingsgerichte professional reageren door bijvoorbeeld iets te zeggen als: “Je hebt vast een goede reden om dat te zeggen (of doen)….” wat een uitnodiging aal de ander is om zijn bedoelingen toe te lichten.

• Tweet

“Het gebeurt vaak dat we ons pas bewust worden van de belangrijke feiten als we de ‘waarom’ vraag onderdrukken en dan leiden deze feiten ons in de loop van onze onderzoekingen naar het antwoord.”

~ Ludwig Wittgenstein

Ik vond dit citaat op Tapio Malinen’s website (in dit artikel). Wittgenstein wordt vaak opgevoerd als een belangrijke voorloper van het oplossingsgerichte gedachtengoed. In dit citaat verwijst hij naar hoe de waarom-vraag ons soms eerder kan belemmeren dan helpen. In oplossingsgerichte coaching zul je zelden de waarom-vraag gesteld horen worden.

• Tweet

Hier is een video met een presentatie van Sonja Lyubomirsky, auteur van The How of Happiness. Ik vond deze Authors@google video via de oplossingsgerichte coach Paolo Terni. In de video heeft Sonja Lyubomirsky het onder andere over de person-activity fit. Ze legt uit dat er een hele waslijst aan technieken is die mensen kunnen helpen zich gelukkiger te laten voelen. Maar niet elke techniek werkt voor iedereen. Het is dus belangrijk technieken te vinden die bij jou passen. De person-activity fit lijkt mij een belangrijk concept dat (volgens mij) wat onderbelicht is in de positive psychology.

• Tweet

“We kennen allemaal van die kleine negatieve stemmetjes die ons hoofd opkomen – maar zij zijn niet wie wij zijn. Het zijn alleen maar stemmen, mischien echo’s van mensen uit ons verleden of onze eigen twijfels aan onszelf. Ze zullen er altijd zijn maar we kunnen kiezen of we wel of niet naar ze luisteren. Ik probeer mezelf de discipline aan te leren om ze te onderkennen en tegen ze te zeggen ‘Bedankt dat je me hier op wijst’. Vervolgens negeer ik ze als ze me niet van pas komen.”

~Roz Savage (dank aan Jim Mortensen die me wees op de site van Roz Savage)

• Tweet

“In life, making money and using power are meaningless, unless you also further the human condition. It doesn’t matter what you work with, as long as you do what you do meaning well.”

~ Elam Nunnally, oplossingsgerichte pionier, bron

• Tweet

“Nee is misschien wel het woord dat we het meeste nodig hebben in onze moderne tijd. De wereld is in een versnelling terecht gekomen en we worden overweldigd door de eisen van vandaag. Of het nou gaat om eisen op het werk of om het vinden van een evenwicht tussen ons werk en ons familieleven. In feite is Nee misschien wel het meest krachtige woord in onze taal, het meest nodige woord in deze tijden van een eindeloze stroom van emails en overweldigende informatie. Tegelijkertijd kan het het meest destructieve woord in de taal zijn, destructief voor relaties. Want in het hart van elk destructieve ruzie of oorlog is het woord Nee waar mensen elkaar mee om de oren slaan. Om dat het zo destructief kan zijn is Nee het moeilijkste woord voor ons om te zeggen. Maar als we kunnen leren om het met gratie te zeggen, als we kunnen leren om het positief te zeggen, geloof ik dat het ons werkelijk kan helpen om om persoonlijk leven te transformeren, ons werkleven en de wereld om ons heen.”

~William Ury, bron

• Tweet

Vandaag verscheen op menscentraal mijn interview met Sue Young over haar oplossingsgerichte antipestaanpak voor basisscholen. Lees het interview hier.

• Tweet

Een tijdje geleden schreef ik op mijn Engelse blog de post How did they do it? In die post riep ik lezers op om de vraag te helpen beantwoorden hoe Steve de Shazer en Insoo Kim Berg en hun collega’s van het Brief Family Therapy Center precies te werk gingen toen zij de oplossingsgerichte aanpak op een inductieve manier ontwikkelden. de standaard bekende uitleg hierover is dat zijn allerlei therapeutische technieken uitprobeerden en alleen vasthielden aan wat goed bleek te werken. Dit begreep ik wel ongeveer. Maar wat ik niet precies doorhad is hoe zij opmerkten en besloten dat iets werkte. Waar letten zij precies op en wanneer? Inmiddels heb ik antwoorden ontvangen op mijn vraag van insiders als Wally Gingerich, Eve Lipchik, Alasdair Macdonald, Peter DeJong, Michele Weiner-Davis, Brian Cade, Daniel Gallagher, Gale Miller, en Kate Kowalski (een deel van deze mensen werkte toentertijd op het BFTC). Het was erg leuk om van deze mensen te horen hoe de oplossingsgerichte aanpak ontwikkeld werd. Elk van deze mensen deelde hun ervaringen met plezier en enthousiasme. Eén van hen noemde deze periode de meest intellectueel stimulerende periode van zijn carrière. Hieronder staat hoe ik hun antwoorden heb getracht samen te vatten en te integreren.

Steve en Insoo begonnen in 1978 hun eigen praktijk, het Brief Family Therapy Center (BFTC). Oorspronkelijke leden van het Center team waren Jim Derks, Marvin Weiner, Elam Nunnally, Eve Lipchik, Alex Molnar en Marilyn LaCourt. Later kwamen daar onder andere Wally Gingerich, Michele Weiner Davis, John Walter, Kate Kowalski, Ron Kral, Gale Miller, Scott Miller en Larry Hopwood bij (Cade, 2007).

Al deze mensen hebben wel één of meer bijdragen geleverd aan de ontwikkeling van oplossingsgericht werken. Omdat Steve en Insoo en hun collega’s nauwelijks geld hadden, werkten ze aanvankelijk van huis uit, later huurden ze een kantoor. Hun missie was om uit te vinden wat werkte in therapie. Ze wilden niet vanuit een specifieke theorie te werk gaan. In plaats daarvan wilden zij inductief kennis opbouwen. Ze startten met het identificeren van traditionele therapie-elementen en verwijderden die element voor element uit de sessies. Vervolgens observeerden zij of het resultaat van de gesprekken beïnvloed werd door het verwijderen van de afzonderlijke elementen. Ze ontdekten dat analyseren en diagnosticeren konden worden verwijderd uit het therapiegesprek zonder negatieve consequenties voor de resultaten voor de cliënt.

In aanvulling op de aanpak van systematisch verwijderen van traditionele elementen deze zij verschillende andere dingen. Een ding was dat ze actief studie maakten van ‘therapeutische ongevallen’ ofwel spontane gebeurtenissen in therapeutische gesprekken. Wanneer de therapeut of de cliënt iets deed dat leek te werken, bediscussieerden zij dit en probeerden het opnieuw. Terwijl ze erachter probeerden te komen wat werkte, observeerden zij cliënten tijdens echte therapiegesprekken en op video opgenomen gesprekken. Ze zochten naar interventies die cliënten hielpen om helderder te formuleren wat ze wilden bereiken, die cliënten hielpen om meer vertrouwen in hun mogelijkheden te krijgen en die hielpen om stappen vooruit te ontdekken. Elke interventie die er aan bijdroeg dat cliënten zich bewuster werden van wat ze wilden bereiken, die hen optimistischer maakte, meer hoopvol, energiek en ideeënrijk werd genoteerd, besproken in het team en vaker gebruikt.

Terwijl het model zich ontwikkelde werd de stem van de cliënt een steeds belangrijker criterium. Elke keer dat een cliënt rapporteerde dat een interventie had geleid tot een positieve verandering beschouwde het team die interventie als nuttig. Meer en meer stelden zij ‘wat werkt’ gelijk aan wat cliënten beschouwden als nuttig. In aanvulling op de bovengenoemde dingen verrichten zij verschillende kwantitatieve studies om de effectiviteit van de interventies te onderzoeken (Weiner-Davis, De Shazer & Gingerich, 1987). Ook deden zij pogingen om de aanpak te formaliseren en te vervatten in een  expertsysteem (het BRIEFER project, Gingerich & De Shazer, 1991) en verrichten zij verschillende kwalitatieve studies. Ze identificeerden veel interventies die goed werkten en stap voor stap bouwden ze een verzameling van oplossingsgerichte interventies op. 

Maar ze deden nog een andere belangrijke ontdekking. Ze leerden dat wat goed werkte bij de ene persoon niet noodzakelijkerwijs goed werkte bij de volgende. Hierdoor realiseerden zij zich hoe belangrijk het was om nauwkeurig aandacht te besteden aan hoe individuele cliënten reageerden op wat er ook maar gebeurde tijdens de gesprekken en hoe ze dit konden benutten. Tussen 1978 en 1985 was de basis gelegd voor wat nu bekend staat als de oplossingsgerichte benadering.

Lees ook: Een korte geschiedenis van oplossingsgericht werken

• Tweet