Boeken & artikelen

Doen wat werkt

• Tweet

De Belgische filosoof Peter Venmans heeft een boek geschreven met de titel Over de zin van nut. Voor wie geinteresseerd is in de achtergronden van oplossingsgericht werken en van positieve psychologie is dit boek de moeite waard. Het boek gaat namelijk uitgebreid in op de zinvolheid en grenzen van pragmatisme, zoeken naar geluk, zelfontwikkeling en dergelijke.

Op de flaptekst van dit boek staat: “De moderne mens is gesteld op efficiëntie. We willen dat problemen aangepakt worden en voelen ons verantwoordelijk voor het goed functioneren van de wereld. Geconfronteerd met onrecht kunnen we ons moeilijk voorstellen dat we niets zouden doen. Onze cultuur is door en door utilitair en pragmatisch: gericht op nuttigheid en op het oplossen van problemen. Tegelijk voelen we ons ook wel eens onbehaaglijk bij de neveneffecten van een doorgedreven nutsdenken. Een rationele aanpak van problemen leidt niet altijd tot een beter leven en brengt zelfs in gevaar wat ons het meest dierbaar is. We hebben het sterke vermoeden dat wat werkelijk van waarde is, niet in termen van nut valt uit te drukken. Maar wat vormt nu eigenlijk het probleem van het probleemoplossende denken? Wat is de zin van nut? In dit boek gaat Peter Venmans op zoek naar de filosofische bronnen van ons pragmatische levensgevoel. Hij vindt die bij Engelse utilitaristen zoals Jeremy Bentham en John Stuart Mill en bij hun Amerikaanse tegenhangers John Dewey en Richard Rorty.”

Voor wie tijd en zin heeft om zich in dit soort filosofische thema’s te verdiepen is dit boek zeker aan te bevelen. Het bevat veel interessante achtergronden over belangrijke denkers zoals William James en John Stuart Mill. Ik heb het boek nog niet uit maar ben al interessante dingen tegengekomen. Door het lezen van dit boek werd mij bijvoorbeeld meer duidelijk hoe invloedrijk deze laatste filosoof op veel hedendaagse denkers is geweest. Het volgende citaat uit het boek illustreert bijvoorbeeld hoe Mihaly Csikszentmihalyi geinspireerd is geweest door hem: “Complexe genoegens zijn volgens Mill per definitie van een hogere orde omdat ze meer een beroep doen op onze vermogens, en dat is precies wat ons gelukkig maakt: het vrije, onbelemmerde uitoefenen van datgene waar we goed in zijn, het realiseren van onze talenten. Complexe genietingen zijn bevredigender dan simple.”

Ook kwam ik via dit boek achter dat een van de uitgangspunten van de positieve psychologie al in 1971 door John Rawls treffend werd geformuleerd (en dat overigens gebaseerd is op het denken van Aristoteles): “Als het overige gelijk is, vinden mensen voldoening in het uitoefenen van hun verwezenlijkte vermogen (hun aangeboren of gevormde capaciteiten), en die voldoeningen wordt groter naarmate het vermogen meer wordt verwezenlijkt of in complexiteit toeneemt. De mens is gelukkig als hij doet waar hij goed in is en ten tweede bestaat zijn geluk erin dat hij dat talent echt ontwikkelt, dat hij binnen dat talent steeds nieuwe uitdagingen opzoekt, dat hij moeite doet en zichzelf keer op keer overwint.”

• Tweet

Op de website Mindhacks staat een interessant artikel over DSM-V, het diagnostische handboek van de American Psychiatric Association dat mentale stoornissen definieert: More on secrecy behind the new book of human troubles. Hier is hoe Mindhacks het cynisch omschrijft:

“Diagnoses decided by an unelected committee in secret sessions that are legally prevented from discussing their work. Science marches on.” Read more. Also read: New psychiatric diagnoses developed in secret, and Soft money in psychiatry muddies manuals, airwaves, and Against diagnostic checklists.

Er is een goede reden om skeptisch te zijn over diagnose. Barry Duncan en Scott Miller hebben in hun The Heroic Client kritiek geleverd op de psychiatrische diagnostiek door te zeggen dat het 1) tekortschiet wat betreft betrouwbaarheid, b) tekortschiet wat betreft validiteit, c) de schuld bij de cliënt legt, en d) vaak gemotiveerd is door eigenbelang, gevoed door hebzucht en met alle modewinden meewaait.

Hier is enige achtergrond over diagnose vanuit een oplossingsgericht perspectief. Bij oplossingsgericht werken wordt geen gebruik gemaakt van diagnostiek. Milton Erickson, die een belangrijke voorloper van het oplossingsgerichte model was, geloofde niet in diagnostische labels. Hij inspireerde veel therapeuten om diagnostiek achterwege te laten en om in plaats daarvan te focusen op doelen en dingen die werken. In de jaren 70 en 80 hebben Steve de Shazer, Insoo Kim Berg en hun collega’s van het Brief Family Therapy Center als missie om uit te vinden wat werkt in psychotherapy. Om dit te doen begonnen zij met het identificeren van traditionele elementen van therapie en die een voor een weg te laten uit hun sessies. Ze keken dat in hoeverre het resultaat van de therapie hier door werd beinvloed. Ze ontdekten dat het analyseren en diagnostiseren van problemen verwijderd kon worden van het therapeutische gesprek zonder negatieve consequenties voor de cliënt.

Lees ook: The Problem with Problem Analysis

en: Diagnosis: not always needed, not always harmless

• Tweet

Rob Bertels stede de volgende vraag over het artikel Oplossingsgerichte tool voor managers:

Dank voor jullie artikel, waarin je o.m. een handzaam handvat aanreikt om in verschillende situaties de meest effectieve oplossingsgerichte benadering te kiezen. Maar toch worstel ik wat met jullie insteek, zeg ik eerlijk- zéker waar (en ik citeer) “de medewerker grensoverschrijdend gedrag vertoont”. Ik train en coach al bijna 20 jaar leidinggevenden in tal van organisaties en steeds weer blijken velen van hen juist problemen te hebben met het effectief hanteren van dat grensoverschrijdende gedrag. Elke bijdrage – ook die van jullie – waarin leidinggevenden technieken en inzichten aangereikt krijgen om bij de medewerker zelfbewustzijn en eigen verantwoordelijkheid aan te boren, juich ik van harte toe. Ik ben ervan overtuigd dat dit de cruciale pijlers zijn voor ontwikkeling en weet dat de gemiddelde leidinggevende niet uitblinkt in het op effectieve wijze ruimte geven daaraan c.q. het aanboren daarvan. Maar ik heb ook de ervaring dat diezelfde leidinggevende – juist bij grensoverschrijdend gedrag – zo vaak vlucht in een vrijblijvende houding waarin (te) lang acceptatie en begrip wordt getoond voor onacceptabel gedrag. Zéker in de voorbeelden waar jullie kort naar verwijzen – het onderwijs, HRM, andere werelden van professionals – is mijns inziens te weinig sprake van duidelijk, krachtig en overtuigend normerend gedrag. Er wordt wat mij betreft juist teveel “echt begrip getoond voor het perspectief van de ander” en er is juist te vaak sprake van “erkenning, acceptatie en vriendelijkheid”. Met die stijl van leidinggeven ontstaat mijns inziens juist de vrijblijvendheid en normloosheid die het onacceptabele gedrag in de hand werkt. Anders gezegd: als je als leidinggevende niet heel duidelijk grenzen en normen aangeeft, geef je ook alle ruimte voor het door jullie beschreven ‘grensoverschrijdend gedrag’. En dan is voor mij de vraag: ligt de uitdaging nu in het effectief hanteren van de juiste oplossingsgerichte benadering (i.c. het oplossingsgericht sturen, zoals door jullie beschreven) of gaat het in de kern niet veel meer om op daadkrachtige en overtuigende wijze te normeren, te activeren, aan te spreken, te corrigeren, leiderschap te tonen. Eerst duidelijk het kader, de norm en de grens aangeven en pas daarna ruimte geven aan de eigen invulling van de medewerker. Met alle oprechte interesse en erkenning die daarbij hoort. Een kwestie van verantwoordelijkheid en prioriteit, die de volgorde van handelen (en daarmee van het kiezen van de juiste stijl en benadering) bepaalt. Die prioriteit en volgorde van handelen ontbreekt wat mij betreft in jullie artikel en het daarin beschreven model. En de nadruk komt daardoor iets teveel te liggen op juist die competenties waar mijns inziens juist niet het manco ligt in het hanteren van grensoverschrijdend gedrag.

Hieronder het antwoord dat ik gaf op zijn vraag:

Dank je voor je reactie. Hierbij een toelichting op oplossingsgericht sturen. De crux van deze oplossingsgericht stuuraanpak zit hem in het gelijktijdig combineren van duidelijkheid en vriendelijkheid. De duidelijkheid betekent juist het ondubbelzinnig aangeven van de verwachting en de grens. Ook wordt heel concreet aangegeven wanneer en in welke mate het resultaat verwacht wordt. Veel mensen nemen aan dat iets alleen daadkrachtig of duidelijk kan zijn als het bozig of bazig wordt geformuleerd. De eye-opener van oplossingsgericht sturen is dat daadkracht en duidelijkheid vriendelijk en respectvol kan worden vormgegeven. Deze passage van jou geeft dan ook precies aan wat oplossingsgericht sturen inhoudt: “Eerst duidelijk het kader, de norm en de grens aangeven en pas daarna ruimte geven aan de eigen invulling van de medewerker. Met alle oprechte interesse en erkenning die daarbij hoort.” De oplossingsgericht stuurhouding is dus allesbehalve vrijblijvend of normloos. Onacceptabel gedrag wordt dus geenszins in de hand gewerkt. Ik hoop dat de toelichting verhelderend is.

• Tweet

Hier is de top 10 van de meest gelezen berichten in 2008 op deze site:

1. 1. Elf yourself… ontdek de elf in jezelf
2. 2. Schaalvragen: 3 wetenswaardigheden
3. 3. Elf Yourself
4. 4. Nieuw boek: Het slimme onbewuste (Ap Dijksterhuis)
5. 5. NOAM basislijsten 13, 14 en 15
6. 6. Wat kun je met LinkedIn?
7. 7. De wondervraag
8. 8. Ontslag nemen: hoe?
9. 9. Acht basisvragen voor de oplossingsgerichte coach
10. 10. Hoe goed ben jij in solliciteren?

• Tweet

Een interessant bericht op BPS research digest over nieuw onderzoek van Kees Keizer en collega’s dat een bevestiging levert voor de zogenaamde Broken Window theory of crime reduction, die beschreven werd in Malcolm Gladwells boek The Tipping Point (Het omslagpunt). Kortgezegd zegt die therorie het volgende: Tekenen van klein asociaal gedrag hebben een sterk effect op de neiging van mensen om basale regels te overtreden en zelfs om te stelen. Ernstige misdaad kan worden beperkt door het terugbrengen van kleine overtredingen zoals rommel op straat gooien en graffiti. Lees het artikel hier.

Lees ook: Een eenvoudigere weg naar veiligheid (1) en Een eenvoudigere weg naar veiligheid (2)

• Tweet

Hier is een overzichtje van een soort persoonlijke top 30 van berichten op www.solutionfocusedchange.com:  A year In Blogposts. Ze staan in chronologische volgorde. Binnenkort zal ik ook een top 30 van Nederlandse berichtjes op deze site vermelden.

• Tweet

NOAM Nieuwsbrief 92 is verschenen met daarin:

• On Wings of Solutions
• Oplossingsgerichte begeleiding van een management team
• Artikel in de Gids voor Personeelsmanagement
• Yes! Al bijna gelukkig!
• Oplossingsgericht coachen op een ROC
• Pacing: helping clients find an optimal speed of change

• Tweet

Hans Pel stuurde het volgende berichtje:

Onlangs verscheen bij Meulenhoff het boek Schoolpijn van Daniel Pennac.  Aleid Truijens schreef er in de Volkskrant 12-12-2008 een recensie over. Tijdens het lezen daarvan begon mijn oplossingsgerichte hart sneller te kloppen.

In dit boek beschrijft Pennac zijn metamorfose van semianalfabete schoolhater en nachtmerrie van iedere docent tot leraar en romancier. Hij voert enkele leraren van zijn laatste middelbare school op die door hun onorthodoxe aanpak aan de basis van deze weinig voor de hand liggende verandering stonden. In hun didactische aanpak zijn twee principes van oplossingsgericht werken te herkennen. Ten eerste: ‘als iets niet werkt, doe dan iets anders’, en ten tweede: ‘kijk sterktegericht naar leerlingen in plaats van defectgericht’.

Zijn eerste redder was een leraar Frans die onderkende dat zijn recalcitrante leerling iets heel goed kon, nl. het bedenken van smoezen, en hij maakte van die resource gebruik om Pennac te motiveren. Hij gaf hem namelijk de opdracht om een roman te schrijven, elke week een hoofdstuk. En om het niveau te verhogen mochten die schrijfsels geen spelfouten bevatten. Het werd weliswaar een somber verhaal over een sombere jongen, maar de verhalenverteller in Pennac brak los en met behulp van woordenboeken verbeterde hij honderden spelfouten.

Pennacs tweede redder was een wiskundeleraar die de gebruikelijke didactische werkwijze omdraaide: ‘hij liet zijn leerlingen perplex staan van wat ze al wel wisten’. Aan het eind van het schooljaar voelden zelfs de allertraagsten zich hele pieten op het gebied van wiskunde.

Lees ook: Het platformprincipe bij instructie

• Tweet