Over waarheid: we kunnen onjuist en onjuister van elkaar onderscheiden

Door: Coert Visser Gepubliceerd op 15 dec, 2011 in de rubriek Onderzoek, Psychologie, Uncategorized
Kennisbank onderwerpen: Oplossingsgericht managen

NOAM Trainingen

Ik ontving een interessante reactie op mijn post Twee dimensies van rationaliteit:  “Is oplossingsgericht werken niet gebaseerd op het constructivisme? Misschien ben ik te radicaal maar in dat geval zou dat betekenen dat er niet zo iets bestaat als “wat waar is” (om  preciezer te zijn: wat waar is is onweetbaar omdat ieder soort kennis geconstrueerd wordt in je eigen gedachten). Dus komt het neer op “wat werkt” en “wat jij ervaart als waar” (wat betekent dat iemand anders iets misschien op een andere manier heeft ervaren, “waar in andere opzicht of zelfs onwaar vanuit hun gezichtspunt).”

Mijn antwoord is: Bedankt voor je reactie. Ja, een van de belangrijke inspiraties voor de mensen die oorspronkelijk oplossingsgericht werken hebben beschreven was het sociaal constructivisme / sociaal constructionisme, wat populaire filosofische perspectieven waren in die tijd. Deze kennistheorieën kijken naar hoe sociale verschijnselen zich ontwikkelen in sociale contexten. Sommige mensen die geïnspireerd zijn door deze ideeën denken dat objectieve waarheid niet kenbaar is voor ons. Anderen stellen zelfs dat objectieve werkelijkheid niet bestaat. Die mensen kunnen bijvoorbeeld zeggen dat er niet één waarheid is maar dat er vele waarheden zijn of ze kunnen zelfs het hele idee van waarheid en realiteit verwerpen. 

Persoonlijk denk ik dat het verwerpen van de notie van waarheid of realiteit te radicaal is en niet overtuigend. Neem het voorbeeld van de vorm van de aarde. Ooit dachten mensen dat de aarde plat was en ze bleken het bij het verkeerde eind te hebben. Later dachten mensen dat de aarde bolvormig was wat ook niet juist bleek te zijn (hij benadert slechts de vorm van een bol). Kunnen we daaruit opmaken dat wat we ook denken het altijd later zal worden achterhaald en dat waarheid dus niet bestaat? Ik denk dat die een onjuiste en zelfs gevaarlijk conclusie is. De bewering dat de aarde plat is, is veel onjuister dan de bewering dat de aarde een bol is. Te zeggen dat de aarde een bol is benadert de werkelijkheid veel dichter dan te zeggen dat hij plat is, wat empirisch kan worden gecontroleerd. Als we zeggen dat alle beweringen equivalent zijn dan zo er geen maat voor vooruitgang meer zijn, dan zou er geen noodzaak voor bewijs en wetenschap meer zijn, dan zou de hele notie van onderwijs geen betekenis meer hebben. Ontkennen dat het mogelijk is dat de ene bewering verder van de werkelijkheid afstaat dan een andere is zeggen dat niets er meer toe doet.

Mensen hebben natuurlijk verschillende perspectieven, waarden, opvattingen en dergelijke. Het kan zijn dat ze dit ‘hun waarheid’ noemen. Hoewel ik erken dat we allemaal verschillende perspectieven hebben en hoewel ik het ermee eens ben dat dit heel belangrijk is, vind ik het ook belangrijk om te erkennen dat er een realiteit is die onafhankelijk is van ons perspectief. De ene persoon kan bijvoorbeeld stellen dat de aarde 6000 jaar oud is en een ander dat hij 4,5 miljard jaar oud is. Deze perspectieven kunnen misschien gelijkwaardig lijken maar dat zijn ze niet. Een voorbeeld uit een ander domein: als een individu zijn eigen kankerbehandeling bedenkt, geen onderzoek doet maar gewoon ‘voelt’ dat hij effectief is dan zou deze persoon wat mij betreft niet moeten worden toegestaan om zijn methode toe te passen, hoe ‘waar’ zijn bewering ook lijkt voor hem en zijn volgelingen.

Hoewel we misschien nooit in staat zullen zijn om definitieve beschrijvingen van de werkelijkheid te formuleren kunnen we wel degelijk onderscheid maken tussen onjuist en onjuister. We kunnen wel degelijk vooruitgang boeken in onze pogingen om uit te vinden wat waar is wat niet. Ik denk dat dit niet alleen relevant is voor natuurkunde en andere ‘harde’ wetenschappen maar ook voor psychologie, gesprekken, samenwerking, en dergelijke. Ik geloof bijvoorbeeld dat er nuttige antwoorden kunnen worden gevonden op vragen over wat menselijk floreren ondersteunt en belemmert.

Hoewel ik het bestaan van waarheid en objectieve realiteit niet verwerp ben ik er geen cent minder enthousiast door over oplossingsgericht werken. Door het perspectief van mijn cliënt als basis te nemen voor ons gesprek en door vragen te stellen die gericht zijn op zijn of haar gewenste toekomst hoef ik het helemaal niet te hebben met die persoon of wat waar is en wat niet (laat staan dat ik hem of haar zou moeten overtuigen van wat waar is). Het proces van oplossingsgericht werken werkt in de zin dat het mensen helpt om realistischer en effectiever te worden. Maar dit betekent wat mij betreft niet dat werkelijkheid en waarheid niet bestaan.

Tags: constructivisme, netwerk-voor-oplossingsgericht-adviseren-en-managen, objectiviteit, onjuist, realiteit, waarheid

• Tweet